Monday night Irish Class, January 8, 2018

Irish Class, January 8, 2018

Rang Gaeilge, 8ú lá mí Eanáir 2018

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

Seanfhocal

Dearmad bhean an tí ag an gcat. The housewife’s mistake/forgetfulness/neglect goes to the cat. [The cat gets that milk you forget to put away, etc.]
Téann focal le gaoth, agus téann buille le cnámh Sticks and stones…. “A word goes with the wind, but a blow/strike goes to the bone.”




Gluaiseacht na Gaeilge, gluaiseacht ar strae? Caint a bhfuil lorg na fírinne fós uirthi

Gluaiseacht movement, motion
ar strae astray, lost
lorg point, mark
fírinne truth
Dúirt Máirtín Ó Cadhain i 1969 nach bhféadfaí ‘an geáitse meath-réabhlóideach féin’ a shamhlú le gluaiseacht na Gaeilge fiú. An bhfuil aon athrú tagtha ar an scéal?

geáitse affected manner, pose
meath fading, failing
réabhlóideach revolutionary
samhlaigh imagining
An bhfuil aon athrú tagtha ar an scéal? Has the story changed?
  • Nuair a chuaigh an bheainín bheag amach don chistin an mhaidin eile bhí an bord clúdaithe le páipéir, leabhair,
    blúiríocha de nótaí ina mbuindilí caite thall is abhus óm’ sheisiún staidéir,
    agus an chuma ar an áit go raibh cóch gaoithe tar éis séideadh ón ndoras thiar go dtí’n ndoras tosaigh.

    clúdaithe covered
    blúire bit, fragment
    abhus here, on this side
    óm = ó mo
    seisiún staidéir study session
    cóch onset, squall
    séideadh blowing
  • ‘Cad é sin?’ ar sí.
    ‘Sin m’obair bhaile,’ arsa mise.

    D’fhéach sí orm, amhail gur mé an stúmpa amadáin ba mheasa a tharraing peidhre drárs aníos air fhéinig riamh.

    ‘Daidí! Canathaobh go bhfuileann tú fós ar scoil?!’

    An-cheist a leanbh, arsa mise liom féin, ceist nach bhfuil freagra agam air, agus dhá bhliain is fiche caite agam sa chóras oideachais.

    <!–

    –>

    amhail like, as
    stumpa stump
    measa worst
    drár drawer
    peidhre drárs pair of drawers [pants]
    fhéinig = féin
    canathaobh = cad ina thaobh What in the world/why
    go bhfuileann = go bhfuil
  • Ach ní hé sin ach é seo agus sin scéal eile. I measc na gcarn páipéar bhí cóip d’óráid a thug an t-údar
    agus gníomhaí Máirtín Ó Cadhain ag Comhdháil an Chomhchaidrimh i dTír Chonaill, mí Lúnasa na
    bliana 1969: páipéar dar teideal ‘Gluaiseacht na Gaeilge: Gluaiseacht ar Strae’. Ach ar léigheas an t-alt
    ar dtús, rith sé liom dá mairfeadh an Cadhnach, go bhféadfadh sé an óráid cheannann chéanna a
    scríobh i mbliana, ó tá sé chomh hábhartha, chomh dúshlánach, is a bhí ag deireadh na seascaidí. Tá
    teideal na cainte féin ábhartha. Is ábhartha fós é an tseachtain seo, i bhfianaise sár-alt Mháire Ní
    Fhinneadha ar Bhliain na Gaeilge, a foilsíodh an tseachtain seo caite ar Tuairisc.ie, agus a spreag an-allagar
    agus plé. Cheapas nach mbeadh sé de mhisneach ag éinne ar na saolta seo alt chomh
    dúshlánach le ceann an Chadhnaigh a chur amach, ach féach go raibh dearúd trom orm.

    agus sin scéal eile but that’s another story
    carn pile, heap m
    cóip copy f
    óráid speech f
    gníomhaí activist
    Comhdháil meeting, congress
    comhchaidreamh association m
    Gluaiseacht movement, motion
    ar strae astray
    ar léigheas on reading eas
    rith sé liom dá mairfeadh an Cadhnach, it ocrred to me that if C were living
    ceannann white-faced
    an óráid cheannann chéanna the same speech ann
    ábhartha material, relevant
    dúshlánach Challenging, defiant; reckless, foolhardy
    fianaise witness, testimony
    sár- Exceeding, surpassing; excellent
    spreag urge, incite, ispire
    allagar loud talk, disputation
    plé discussion
    Cheapas It was thought p aut
    nach … ag éinne no one
    misneach courage
    cadhnaíocht lead, vanguard
    féach look, see
    dearúd = dearmad mistake
    trom weight, burden, oppression
  • ‘Sé dualgas lucht na Gaeilge,’ a deir An Cadhnach, ‘a bheith ina sóisialaigh. Siad lucht labhartha na
    Gaeilge sa nGaeltacht an aicme is direoile agus is buailte den mhuintir seo againn in Éirinn. Is mar a
    chéile agamsa, an aicme sin pobal na Gaeilge, a shlánú, agus an Ghaeilge a shlánú.’

    dualgas Natural right, due; duty
    sóisialaigh socialist
    labhairt speaking, speech, utterance f gs labhartha
    aicme class, family, tribe, set,clique f
    direoile = dearóil [?] feeble; puny, insignificant
    Is mar a chéile agamsa It is the same to me
    slánú Redemption, salvation
  • Sin atá ina sheanphort agamsa le fada – gan pobail bhuana theaspúla sa Ghaeltacht, níl faic ach bás i
    ndán don dteanga. Agus féach go bhfuil fianaise i mapaí na heagraíochta Pobal, a foilsíodh le déanaí,
    ar mhaíomh Uí Chadhain go raibh, agus go bhfuil fós, muintir na Gaeltachta (nó cuid acu ach go
    háirithe) ar an aicme is dearóile in Éirinn. Tá, mar shampla, geall le leath d’fhearaibh i dtoghroinn
    Ghaeltachta amháin i dTír Chonaill, dífhostaithe. Plus ça change …

    port tune
    pobal people, community
    buan enduring, permanent
    teaspúil well off
    faic fact
    dán poem; fate
    fianaise evidence
    mapa map m
    eagraíocht organization
    a foilsíodh le déanaí recently published
    maíomh statement, assertion
    áirithe
    Certainty, surety; Certain quantity; Allotment, portion
    aicme class, family, tribe, set,clique f
    direoile = dearóil [?] feeble; puny, insignificant
    geall pledge, security, bet m
    leath spread; half; side, part, direction
    fear grant, provide v
    toghroinn Electoral division
    dífhostaithe unemployed
    geall le leath d’fhearaibh i dtoghroinn Ghaeltachta amháin i dTír Chonaill, dífhostaithe Nearly half the men in the TyrConnell Gaeltacht are unemployed
  • Ag trácht dó ar shaol na Gaeltachta, bhí a léamh Marcsach féin ag an gCadhnach ar shochaí
    Chonamara: ‘Mar thar áit ar bhith eile in Éirinn tá an t-idirdhealú aicmeach, an class distinction,
    suntasach sa nGaeltacht. Gheobhadh Marx, Engels, agus Lenin cruthú breá ann ar a ndeimhne gurb
    iad an ardaicmne agus lucht an rachmais, na capitalists, is túisce a thréigeas saíúlacht nó cultúr na
    muintire. B’ionann na boicht agus lucht na Gaeilge.’

    trácht mention; travelling
    Marcsach Marx ?
    sochaí host, multitude; society
    ar bhith = ar bith ?
    idirdhealú distinction, differentiation, separation
    aicmeach class [social]
    suntasach noticeable, remarkable; prominent, distinctive
    tá an t-idirdhealú aicmeach, an class distinction, suntasach sa nGaeltacht There is a remarkable class distinction in the Gaeltacth
    Gheobhadh would get
    cruthú creation
    deimhne sureness, certainty
    rachmas wealth, abundance
    túisce sooner, rather, first
    thréigeas ← téigh ???
    tréig abandon, forsake eas
    saíúlacht wisdom of the people ?
    ionann same, alike, equal
  • D’fhéadfaí a rá go bhfuil an éagothromaíocht seo dulta in olcas ón am a deinadh páirc saoire do lucht
    rachmais na gcathracha as cuid den nGaeltacht, an chuid di a bhí beo bocht tamall ach ag a bhfuil
    áilleacht nádúrtha gan sárú inti. Cén tuiscint atá ag a bhformhór ar ‘saíúlacht nó cultúr na muintire’?

    D’fhéadfaí a rá It could be said
    éagothrom Unevenness, unbalance; Unfairness, inequality
    dulta gone
    olcas Badness, evil; bad state; bad nature, spite
    deinadh was made p aut: dein = déan
    páirc saoire vacation park
    rachmas wealth, abundance
    a deinadh páirc saoire do lucht rachmais na gcathracha as cuid den nGaeltacht part of the Gaeltacht was made into a vacation park for the rich of the cities
    tamall while, space of time
    áilleacht Beauty, loveliness; Delight.
    sárú violation; Thwarting, frustration; Confutation, contradiction
    áilleacht nádúrtha gan sárú inti natural beauty that cannot be surpassed
    tuiscint Understanding; wisdom, discernment
    formhór greater part, majority
    saíúlacht convenience ?
  • Díríonn An Cadhnach formhór a rachta feirge ar na heagraíochtaí Gaelainne a bhí suas lena linn. ‘Ní
    féidir an geáitse meath-réabhlóideach féin a shamhlú leis an gConra anois,’ a deir sé, agus dá
    mairfeadh sé, agus dá gcloisfeadh sé Conraitheoirí na linne seo agus iad ag damhsa as a gcoirp le
    háthas agus le sceitimíní fé Bhliain na Gaeilge, b’fhéidir go ndéarfadh sé gur tháinig tuar féna
    thairngreacht. Ach i gcead don gConradh, is deacair dóibh bheith réabhlóideach, nuair atáid ag
    maireachtaint ar mhaoiniú stáit. Ina theannta san, ní ar mhaithe le muintir na Gaeltachta atá
    Conradh na Gaeilge ann, agus níorbh iad muintir na Gaeltachta a bhí ag déanamh tinnis dóibh riamh.

    dírigh straighten; direct; rectify
    racht Pent-up, violent, emotion
    fearg anger gs feirge
    eagraíocht eagraíocht
    geáitse affected manner, pose
    meath fading, failing
    réabhlóideach revolutionary
    samhlaigh imagining
    Conra = C na G
    Conraitheoir member of the C na G
    linn space of time, period; pool
    áthas Joy, gladness
    sceitimíní Rapturous excitement, raptures, ecstasies.
    fé = faoi about
    tuar sign, omen
    tairngreacht prediction, prophesy
    atáid
    maireachtáil living, subsistence
    maoiniú financing, endowment
    Ina theannta san As a result that
    mhaithe goodness
    tinneas trouble, bother gs tinnis
  • Cuirtear inár leith mar Ghaeil, pé acu fíor nó bréagach é, nach mbíonn aon faic ar siúl againn ach ag
    labhairt as Gaelainn, le Gaeil, fén nGaelainn. (Nach maith gur Bliain na Gaeilge seachas Bliain na
    Gaeltachta atá beartaithe?). Thuig Máirtín Ó Cadhain an méid sin. Deir sé ‘má tá lucht na Gaeilge in
    ann borra le gearáin seachas rudaí faoi Ghaeilge féin agus fiú cúpla míle vóta a fháil i roinnt
    Dáilcheantair, beidh sin i n-ann cónardaíocht na gconlán a chur droim ar ais’. Tá sé thar am díriú ar
    na deacrachtaí atá ag pobal na Gaeltachta, an méid dóibh atá fágtha, agus todhchaí fónta éigin a
    chinntiú dóibh, seachas bheith, fé mar a deir Máire, ‘ag ceiliúradh éachtaí na hathbheochana (an
    cúpla focal atá ag gach Éireannach)’.

    seachas besides, other than, compared to
    beartaigh poise, brandish
    an méid sin that amount
    borra barrow, bog m
    gearán complaint, grievance
    i roinnt Dáilcheantair in some constituencies
    cónard = comh-ard Equal height, level; comparison
    conlán collection, heap; Group, band, family
    droim back [of a person]
    ar ais back [return]
    droim ar ais reverse
    díriú direction, guidance
    deacracht difficulty
    pobal people, community
    méid amount
    todhchai future
    fónta Serviceable, useful; good, sound, adequate
    Rud a chinntiú to make certain of sth., to confirm sth.
    dóibh to them
    seachas Besides, other than, rather than; compared to
    ceiliúradh celebration
    éachtaí more wonderful
    athbheochan revival gs a
  • Má dheintear san, mairfidh an teanga.

    san – sin that
  • <!–

  • –>


Scéal
Bhí an aimsir an-fhuar an lá Nollag
ach go luath bhí fiabhras cábáin
Fuair mé mo bhróga agus agus stocaí is troime
mo seaicéad gheimhridh is fearr
Scairf fada thart ar mo mhuineál agus smig
goggles ar mo shúile
mo hata nós Mongóil ar an mbarr
Chuaigh mé lasmuigh. Fadhb ar bith
Shiúil mé ceithre mhíle sa fuar.
Bhí mé go maith, ach bhí an-ocras orm ag an dinnéar
D’fhan muid abhaile ar Oíche AthBhliana
D’éist muid le clár raidió ó Chicago: An Speisialta meán oíche ó stáisiún WFMT
Is traidisiún é seo dúinn
an chéad lá eile
chuaigh muid go dtí pictiúrlann ar lá na Bliana Nua
Bhreathnaigh muid Cogaí Réalta an Jedi Deireanach

<!–

–>

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.