Monday Night Irish Class, January 30, 2017

Irish Class, January 30, 2017

Rang Gaeilge, 30ú lá mí Eanáir 2017

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

Seanfhocal

Níor dhún Dia doras riamh nár oscail sé ceann eile. God never closed a door without having opened another one. Note the past tense
Níl tuile dá mhéad nach dtránn. There’s no flood, however great, that doesn’t ebb. tráigh “ebb” (verb) ← trá “beach” (noun)

Scéal Grinn
An Fear A Bhí i gCónaí Faoi Dheifre Agus Ar Deireadh

greann fun, mirth, jesting gs grinn
céal Grinn Funny Story
deifir hurry f gs deifre
i gcónaí always
ar deireadh late
  1. Más ag éirí ar maidin é, bhí an mhaidin caite. Bhíodh sé ag gabháil in aimhréití ina cheirteach, ar mhéad
    is bhí de dheifre air á gcur air. Ag dul amach chuig a chuid oibre dó, bhí sé ina rith, ach bhí
    se mall. Ar theacht chun an bhaile san oíche dó, bhí sé ina rith, ach bhí sé déanach ins an oíche.
    Ba chuma cén áit a mbeadh sé ag gabháil, bhí sé ina rith agus é i gcónaí i ndiaidh na codach eile. Ag
    gabháil chun aifrinn ná chun aonaigh, bhí sé i gcónai faoi dheifre agus i gcónaí ar deireadh.

    <!–

    –>

    más buttock, ham, thigh [not here]
    más + is “copula”
    éirigh rise, grow, become
    caith wear (out), consume, spend, throw, cast, shoot va caite
    gabh take, capture, catch, untake, go vn gabháil
    ag gabháil going around
    aimhréití entangled, dishevelled =aimréidh
    ceirteach ragged clothes
    ar mhéad at most
    Tá deifir orm. I am late. being late is “on” someone
    á gcur air putting them [the ragged clothes] on =getting dressed
    Ag dul amach chuig a chuid oibre dó As he was going to work
    mall slow, late
    tar come vn teacht
    theacht “came” [Donegal past?]
    Ba chuma cén áit No matter where
    to him do
    déanach last, final, late
    ins an in older form of i
    ar a mhéadh at the most
    cuid portion gs coda, codach [Don.]
    Aifreann mass m1
    aonach fair g aonaigh

  2. Bhí dúil san ól aige. D’óladh sé agus luíodh sé amuigh agus chodlaíodh sé amuigh. Oíche
    amháin dá raibh sé ag teacht ó aonach, thit sé ar thaobh an bhealaigh agus thit sé ina chnap codlata.
    Casadh saor crainn air a bhí ag teacht chun an bhaile i ndiaidh a lá oibre agus níl sé de ghnás ins an áit
    s’againne fear meisce a fhágáil ina luighe ina chodladh amuigh. Bheirtear fá theach é.

    dúil hope, desire, expectation
    D’óladh sé he would drink
    luigh settle,lean lie
    amuigh out
    codail sleep
    luíodh sé amuigh agus chodlaíodh sé amuigh lay down outside and slept outside
    Oíche amháin one night
    for his do/de + a
    dá raibh sé ag teacht ó aonach as he was coming home from the fair
    tit fall, decline, collaps
    bealach way, road, path m1
    cnap heap, lump
    codladh sleep n gs codlata
    cnap codlata
    “heap of sleep”
    saor free, independent, cheap, craftsman
    cas twist, turn
    cas … ar meet
    crann tree, mast, pole m1
    saor crainn carpenter
    Casadh saor crainn air a bhí ag teacht chun an bhaile i ndiaidh a lá oibre A carpenter met him on his way home after his day of work
    gnás haunt, resort, lair, custom
    níl sé de ghnás ins an áit s’againne It is not the custom in this place of ours áit s’againne our place
    meisce drunk
    fág leave, grant, suppose vn fágáil
    luigh settle, lean, incline vnluí, luighe
    about Don.
    beir bear, give birth to, bring, take, catch Bheirtear cond. aut. “would be brought”
    Bheirtear fá theach é. He would be carried home.

  3. Chaith sé ar a dhroim é agus d’iompair sé é go dtí an áit a mbíodh sé ag obair. Ní raibh
    fairsingeach ina theach cónaithe aige dó. Thug sé isteach é agus d’fhág sé sínte i gcónair é. Bhí sé
    sábháilte ansin. Ba seo an obair a bhíodh aige, ag deanamh cónrach, agus bhí moll mór acu istigh
    anseo sa teach aige. Chuir sé an glas ar an doras agus bhog sé leis chun an bhaile.

    caith wear (out), consume, spend, throw, cast, shoot
    droim back
    Chaith sé ar a dhroim é He threw him on his back
    iompair carry, transport, support
    an áit a mbíodh sé ag obair the place where he used to work biodh past hab
    fairsinge width, extent fairsingeach Don.
    cónaitheoir resident m3
    to/for him do
    Ní raibh fairsingeach ina theach cónaithe aige dó He did not have room in his dwelling place for him.
    fág leave, grant, suppose vn fágáil
    tabhair give, grant, take, bring, cause p thug
    sín stretch, hold out, lengthen, extent
    cónaí dwelling, residence
    conair path, passage
    cónair, cónra coffin g cónrach
    sábháilte safe
    Ba seo an obair a bhíodh aige That was the work he had [he was making coffins]
    cónra coffin
    moll heap, large amount
    acu at them, they had ag
    glas lock faoi ghlas “under lock”
    Chuir sé an glas ar an doras He put the lock on the door
    bog soften, loose, move (witb le)
    chun to, towards

  4. Nuair a mhuscail mo dhuine, bhí an lá geal. D’amharc sé. D’éirigh sé aniar. Bhi sé ina luighe i
    gcónair. D’éirigh sé amach agus d’amharc sé fá dtaobh dó agus ní raibh le feiceáil aige ach cónracha
    uilig. Thóg sé an clár den cheann a bhí in aice leis. Ar ndóighe, ní raibh aon duine inti. Thóg sé an clár
    den dara ceann. Ní raibh aon duine ansin. Níor fhág sé aon chónair sa teach nár thóg sé an clár daoithe,
    ach bhí siad uilig folamh.

    Nuair a mhuscail mo dhuine When my man awoke
    muscail wake, awake
    geal bright
    amharc look v
    aniar from the west
    D’éirigh sé aniar He sat up
    luigh settle, lean, inclie
    cónair coffin
    Bhi sé ina luighe i gcónair He was lieing in a coffin
    about Don.
    fá dtaobh dó about him /fa:du:do:/ (Don.)
    feic see vn feiceáil
    ní raibh le feiceáil aige ach cónracha uilig nothing to be seen but all [those] coffins
    cónrach
    tóg lift, raise, take up
    clár board, table, lid
    Thóg sé an clár den cheann a bhí in aice leis. He raised the lid of the one that was next to him.
    Ar ndóigh of course
    inti in it f
    ní raibh aon duine inti no one was in it
    dara second, next
    den dara ceann of the second one
    daoite from, off, of = de
    uilig all, every = uile
    folamh empty

  5. ‘Is fíor é,’ ar seisean, ‘go raibh mé i gcónaí faoi dheifre agus i gcónaí ar deireadh. Tá mé mall ag
    breithiúnas Dé.’

    fíor figure, form, image
    Is fíor é it is true
    ar seisean he said emph
    mall slow, late
    breithiúnas judgment

Mar a Fuair an Duine an Teanga

  1. I dtús an tsaoil, nuair a chruthaigh Dia an domhan chruthaigh sé neamh ‘s réaltaí agus chruthaigh
    sé an duine. Bhí an duine ag dul thart gan smid chainte aige. Ní raibh sé in ann labhairt ar chor ar bith
    mar ní raibh aon teanga aige.

    tús beginning, start, origin
    saol time, life, world m1
    cruthaigh create, form, prove
    neamh heaven, sky f2
    thart round, about, by
    smid breath, puff, word f2
    in ann able to
    labhairt speaking, speech, call

  2. Ach faoi cheann scaithimh thug Dia faoi deara é agus dúirt sé, an bhfuil a fhios agat, go mb’fhearr
    dóibh bheith in ann labhairt. Agus thug sé glaoch do dhuine as gach uile náisiún teacht nó go
    dtabharfadh sé teanga dóibh. Tráthúil go leor, an dtuigeann tú, is é an tÉireannach an chéad duine a
    tháinig i láthair mar bhí an-fhonn cainte air agus nuair a tháinig sé ann is éard a bhí réitithe ag Dia
    tornapa mór agus dúirt sé leis:

    faoi cheann after a while
    faoi cheann míosa in a month’s time
    uaireanta, scaití sometimes
    scaitheamh while, spell gs scaithimh
    tabhair …. faoi deara notice
    fearr better comp of maith
    go mb’fhearr would be better
    dóibh to/for them do
    bheith being vn of
    glaoch call, calling
    nó go in order to /nu: go:/
    tabhair give cond tabharfadh
    tráthúil timely, opportune, apt
    tháinig came p of tar
    láthair place, spot, site
    fonn desire, inclination
    is éard what is é an rud
    réitigh level, smooth, prepare v
    tornapa turnip

  3. ‘Gearr anois píosa amach as sin, agus socraigh isteach i do bhéal é,’ a deir sé, ‘a dhéanfas múnla le
    haghaidh do theanga.’ Ní dhearna an tÉireannach ach dhá leath a dhéanamh de agus ghearr sé an píosa
    ab fhearr a bhí istigh ina cheartlár, ghearr sé amach é. Bhí sé á shocrú agus á shníomhachán ‘s ag baint
    písíní agus sliseoigíní de nó go raibh sé chomh snoite agus é ina mhúnla chomh deas. Shocraigh sé
    isteach é is ní raibh deifir ar bith air mar ní raibh aon duine eile ag tuineadh leis. Agus nuair a bhí sé
    sin déanta aige. bheannaigh Dia é agus dúirt sé leis: ‘Anois, tá do theanga agat,’ a deir sé, ‘agus labhair í
    agus coinnigh í an dá lá’s mhairfeas tú.’ Ghlac an tÉireannach buíochas le Dia agus d’imigh sé leis agus
    thosaigh sé á labhairt agus níor dhún sé a bhéal riamh ó shin.

    gearr cut, shorten (v); short, near (a) v here
    amach out
    socraigh settle, calm arrange
    dhéanfas will make dep fut of déan
    múnla mould, cast, form m4
    leath aide, part, half
    ab fhearr that was best p/cond of is fearr
    ceatlár exact center m1
    ghearr sé amach é he cut it out
    socrú settlement, arrangement m4
    sníomhachán pinning
    písíní little pieces
    sliseog chip, shaving
    chomh as so
    snoite shaped, sculpted
    deifir hurry
    tuineadh (act of) pressing, persuading
    beannaigh bless, greet
    coinnigh keep, maintain
    mair live, last, survice dep fut mhairfeas
    glac take, accept
    buíochas thanks
    riamh ever, never
    riamh ó shin ever since

  4. Ach bhí an tÉireannach, an dtuigeann tú, bhí an tús aige. Bhí an teanga ba dheise agus ba
    cheolmhaire agus ba bhlasta agus ba bhinne agus ba bheannaithe dá raibh ar dhroim an domhain aige.

    bhí an tús aige he was first “He had the start”
    deis right
    ba dheise most pleasant
    ceolmhar musical
    blasta tasty
    binn sweet, melodious
    beannaithe blessed, holy
    droim back, ridge
    ar dhroim an domhain aige he was on top of the world “He had the back of the world”
  5. Agus ansin tháinig daoine as tíortha eile. Tháinig an Síneach agus ghearr sé píosa amach é féin
    agus shocraigh sé isteach ina bhéal é. Nuair a bhí sé réitithe aige thug Dia a bheannacht dó agus dúirt
    sé leis: ‘Labhair do theanga anois agus coinnigh í agus bíodh meas agat uirthi,’ a deir sé, agus d’imigh
    an Síneach, ghlac sé buíochas leis agus tá sé féin ag labhairt a theanga riamh ó shin. Agus gach uile
    náisiún eile mar an gcéanna.

    tíortha countries, lands pl of tír
    to/for him do
    bíodh Let it be 3rd p imp of
    meas respect, judge
    céanna same

  6. Ach ba é an Sasanach ansin an duine deireanach a tháinig mar bhí sórt drochamhras éigin aige go
    raibh rud éigin ar bun ag Dia nach raibh ceart agus is é a tháinig sa deireadh, agus nuair a tháinig sé ní
    raibh aon bhlas den tornapa fágtha, ach na sliseoigíní beaga agus na písíní a bhí bainte de na teangacha
    eile uile agus ní raibh aige ach lán a ghlaice den mhangarae a chur siar ina bhéal de na písíní beaga seo.

    sórt sort, kind, variety
    drochamhras misgiving, distrust
    éigin some
    rud éigin something
    bun base, bottom
    go raibh rud éigin ar bun ag Dia nach raibh ceart that something was not right with God
    ní … aon bhlas nothing
    fágtha left
    bainte taken
    lán full
    glac hand, handful
    mangarae huckster’s wares, assorted collection, junk, mongrel
    siar to the west, back
    de na písíní beaga seo from these little pieces

  7. Bheannaigh Dia é agus dúirt sé leis imeacht agus a theanga a labhairt agus d’imigh. Ghlac sé
    buíochas le Dia agus tá sé á labhairt ó shin. Ach sin é an fáth a bhfuil an teanga Ghaeilge chomh blasta
    agus chomh binn agus nach bhfuil sa teanga Bhéarla ach cinéal mangarae, mar níl inti ach píosa de
    gach uile chineál teanga dá bhfuil sa domhan.

    cinéal kind, species, sort m1
    fáth reason, cause
    binn sweet, melodious

From An Béal Bocht, Myles na gCopaleen, Published Dec. 1941

‘A ghaela,’ a dúirt sé, ‘cuireann sé gliondar ar mo chroí Gaelach a bheith
anseo inniu ag caint Gaeilge libhse ar an bhfeis Ghaelach seo i lár na
Gaeltachta. Ní miste dom a rá gur Gael mise. Táim Gaelach ó mo bhaithis
go bonn mo choise – Gaelach thoir, thiar, thuas agus thíos. Tá sibhse go léir
fíor-Ghaelach mar an gcéanna. Gaeil Ghaelacha de shliocht Ghaelach is ea
an t-iomlán againn. An té atá Gaelach, beidh sé Gaelach feasta. Níor labhair
mise, ach a oiread libh féin, aon fhocal ach Gaeilge ón lá a rugadh mé agus,
rud eile, is faoin nGaeilge féin a bhí gach abairt dá ndúras riamh. Má táimid
fíor-Ghaelach, ní foláir dúinn a bheith ag plé cheist na Gaeilge agus cheist
an Ghaelachais le chéile i gcónaí. Ní haon mhaitheas Gaeilge a bheith
againn má bhíonn ár gcomhrá sa teanga sin ar nithe neamh-Ghaelacha. An
té a bhíonn ag caint Gaeilge, ach gan a bheith ag plé cheist na teanga, níl sé
fíor-Ghaelach ina chroí: ní haon tairbhe don Ghaelachas a leithéid sin mar
gur ag magadh faoin nGaeilge a bhíonn sé agus ag tabhairt masla do
Ghaelaibh. Níl aon ní ar an domhan chomh deas ná chomh Gaelach le
fíor-Ghaeil fíor-Ghaelacha a bhíonn ag caint fíor-Ghaeilge Gaelaí i dtaobh na
Gaeilge fíor-Ghaelaí. Fógraím an fheis seo anois ar Gael-oscailt. Suas le
Gaeil! Go maire ár nGaeilge slán!

Gael Irishman, Irishwoman
gliondar gladness, joyousness
Gaelach Irish
libhse with you pl
feis festival
Ní miste dom It does not matter to me
ó mo bhaithis go bonn mo choise from head to foot
thoir east
thuas agus thíos south and north
Tá sibhse go léir fíor-Ghaelach mar an gcéanna All of you are true Irish in the same manner
Gaeil Ghaelacha de shliocht Ghaelach is ea an t-iomlán againn. We are all Irish Irish of Irish ancestry
An té atá Gaelach, beidh sé Gaelach feasta.
Whoever is Irish, will be Irish from now on.
Níor labhair mise, ach a oiread libh féin, Not I speaking, but all of you yourselves
aon fhocal ach Gaeilge ón lá a rugadh mé agus any word but Irish from the day I was born
is faoin nGaeilge féin a bhí gach abairt dá ndúras riamh. about Irish itself that every sentence if dúras ever
ní foláir dúinn a bheith ag plé cheist na Gaeilge we need to discuss the question of Irish
cheist an Ghaelachais le chéile i gcónaí. the question of the Irish[?] together always
Ní haon mhaitheas Gaeilge a bheith againn má bhíonn ár gcomhrá sa teanga sin ar nithe neamh-Ghaelacha. It is no good for Irish that we have a conversation in that language on non-Irish matters
An té a bhíonn ag caint Gaeilge Whoever is speaking Irish
ach gan a bheith ag plé cheist na teanga without discussing the question of the language
níl sé fíor-Ghaelach ina chroí He is not true Irish in his heart
ní haon tairbhe don Ghaelachas a leithéid sin mar gur ag magadh faoin nGaeilge a bhíonn sé no advantage to the language that he is joking about the language
ag tabhairt masla do Ghaelaibh giving an insult to the Irish[?]
Níl aon ní ar an domhan chomh deas ná chomh Gaelach le
fíor-Ghaeil fíor-Ghaelacha a bhíonn ag caint fíor-Ghaeilge Gaelaí i dtaobh na
Gaeilge fíor-Ghaelaí.
Nothing in the world as pretty as Irish speaking true Irish with true Irish
Fógraím an fheis seo anois ar Gael-oscailt. I now proclaim this festival of Irish open


Nótaí faoi scéal

Bhí timpiste cairr Mia Dé hAoine seo caite. Is é sin an dea-scéal
Tá sí OK agus bhí duine ar bith ansin. Is é sin an dea-scéal. An nuacht olc: bhris sí an carr go hiomlán
Caithimid carr eile a cheanach
Bhí an carr sean. Ní bheidh an méid airgid as árachas
Is fuath liom siopadóireacht do charranna
Bhí Oíche roimh Bhliana nua ciúin
máirseáil ban
An Caipeatól
slua mór!
d’fhág muid ár gcuid gluaisteán in aice leis an stáisiún traenac Fairview
fhan muid
Tháinig an traein soir
lán go hiomlán de dhaoine
Nach féidir linn ag dul ar bord an traein
traein eile
chuaigh muid go dtí an taobh eile den stáisiún
traein siar do dtí Minneapolis
deireadh na líne end of the line
chuaigh muid go dtí an taobh eile den stáisiún arís
Fuair muid traein soir ansin gan fadhb
turas fada go dtí an stáisiún sráide Rice
Bhí an traein líonta go hiomlán. Bhí na daoine cosuil le sardines
D’fhág gach duine an traein ag Rice
chuaigh muid slua ollmhór a raibh a raibh ag siúl go dtí An Caipeatól. nócha míle daoine.
Sheas muid ar sneachta sa pháirc ansin
Bhí cainteoirí maith ansin
Chonaice muid cairde go leor cairde
Bhí an-decair ag dul ar ais go dti ár gcarr
Bhí orainn Uber a úsáid
Nuacht eile: Fuair Máthair Mia bás Dé haoine
Bhí sí sean agus an-tinn
Ní iontas, ach fós brónach.
Mia agus a deartháir Matt ag caint faoi na sochraide.
Tá siad daoine an-difriúil.
Is maith leis an deartháir Trump.

<!–

–>

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.