Tag Archives: irish

Rang Gaeilge, 26ú lá na Márta 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • Faoin am seo, bhí an Duinníneach imithe i dtaithí ar thaoide na n-imeachtaí ar an mbaile. Bheadh daoine ag bogadh síos go Teach an Chaidéil Uisce anois, féachaint an mbeadh aithne acu ar éinne den dream úr a bheadh tagtha isteach ar na cóisti. Chruinnigh Burr agus Laetetia chun imeachta. Ní raibh Gobnait fillte ó sheomra na mban. Lig an Duinníneach chun siúil iad agus nuair a bhí an áit socair arís agus an pianódóir ag iarraidh daoine a spreagadh chun válsa a dhéanamh, shuigh sé taobh le hEllie agus an buachaill rua agus lig sé osna.

    By this time, Dineen had become accustomed to the tide of events in the town. People would be moving down to the House of the Water Pump now, to see if they knew any of the new people to came in on the coaches. Burr and Laetetia assembled for departure. Gobnait had not returned from the women’s room. Dineen let them go and when the place was calm again and the pianist was trying to encourage people to waltz, he sat beside to Ellie and the red-headced boy and let out a sigh.

    taithí Frequentation, resort; Habit; practice, experience
    taoide tide; time, spell f
    imeacht Going, departure; … Course, passage m
    caidéal pump m gs npl caidéil
    dream Body of people; group, tribe, set; some m
    cóiste Coach; carriage m
    cruinnigh Gather; Assemble; collect; Draw together
    spreagadh Urging, incitement; incentive, encouragement; excitation, stimulus m

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 30ú lá mí Eanáir 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • Tháinig deireadh leis an seisiún pianó. D’éirigh an bhean bheag dhubh, chuaigh sí caol direach chuig Burr agus sheas sí taobh leis, go sealbhach.

    ‘Nach í an óinseach í, a croí a bheith amuigh ar dhearna mar sin aici?’ arsa Gobnait. ‘Fan ansin, a Dhuinnínigh, agus tabhair aire do mo chuid balcaisí.’

    D’fhág Gobnait a cuid cniotála ar ghlúin an Duinnínigh agus chas sí i dtreo na ndaoine a bhí seasta thart ar an bpianó.

    The piano session ended. The little black haired woman got up, went straight to Burr and stood next to him, possessively.

    ‘Isn’t she the fool, her heart being out on her palm like that?’ said Gobnait. ‘Stay there, Dineen, and take care of my garments.’

    Gobnait left her knitting on Dineen’s knee and turned towards the people standing around the piano.

    caol díreach straight [motion]
    sealbhach possessive
    balcais Clout, rag; garment f

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 9ú lá mí Eanáir 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • ‘B’fhéidir go gcasfaidh bean a dhiongbhála air an uair seo,’ arsa an Duinníneach, mar a dhéanfadh iascaire agus cuil á cur amach ar an domhain aige.

    ‘Bhuel, a Athair, tá’s agat go bhfuil sé ráite nach bhfuil leigheas ar an mbás, ach pósadh arís.

    Gairmeadh isteach i seomra an dochtúra Duinníneach agus an nath sin le meabhrú aige.

    ‘Maybe the woman who is his match will meet him this time,’ said Dineen as a fisherman would do when he casts a fly out into the world.

    ‘Well, Father, you know it has been said that there is no cure for death, but marriage again.’

    Dineen was called into the Doctor’s room with that saying to meditate on.

    diongbháil Match, equal f diongbhála
    cuil fly
    tá’s agat = tá fios agat you know
    gair call v p aut gaireadh
    nath Proverbial saying, adage; epigram; saw, tag m

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 28ú lá Mí na Samhna 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • “Níl… ‘

    Bhí Mrs. Hudson ag faire amach don Dr. Bhatson agus don Duinníneach agus d’fháiltigh sí rompu le geallúint go mbeadh muifíní don tae.

    ”Bhfuil sé féin istigh?’ arsa Watson.

    “Tá. Agus é chomh sásta lena bhfaca tú riamh, ag ól a phíopa os comhair na tine agus ag gáiri ó am go chéile.’

    ‘Caithfidh gur aimsigh sé tuairisc bháis George Tavistock, mar sin,’ arsa an Duinníneach. ‘Agus san aige, ba leor, mar mhéar eolais dó, gur iarras air é.”

    ‘No…’
    Mrs. Hudson watching for Dr. Watson and Dineen and she welcomed them with the promise of muffins for tea.

    ‘Is himself inside?’ said Watson.

    ‘Yes. And he was as happy as you ever saw, smoking his pipe in front of the fire and laughing from time to time.’

    ‘Then it must be that he must have found an account of George Tavistock’s death,’ said Dineen, ‘And having that, it was enough, as a marker of knowledge for him, that he had asked for.’

    fáiltigh welcome
    geallúint = gealltanas promise n

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 24ú lá na Mí Dheireadh Fómhair 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • D’fhag sé slan ag Mrs. Brown. Ghairm sé Greta i leataoibh agus, ar seisean:

    “Cá bhfaighinn seoladh an tiarna talún?”

    ‘Leabhar na seoltaí — an leabhar dearg, sa halla.’

    ‘Breathnaímis air anois.’

    ‘Cogar, a Ghreta,’ ar seisean ar ball agus an Dochtúir Bhatson imithe amach an doras tosaigh, ‘tá sé in am agat post eile a lorg. Ní rófhada go mbeidh caint ar an teach seo mar theach ar deineadh beirt a dhúnmharú ann.’

    ‘Ar mharaigh seisean iad?”

    He said goodbye to Mrs. Brown. He called Greta aside and said:

    ‘Where can I find the landlady’s address??’

    ‘Address book — the red book, in the hall.’

    ‘Let’s look at it now.’

    ‘Whisper, Greta,’ he said at once as Doctor Watson went out the front door, “it’s time you looked for another job. It won’t be too long before this house will be talked about as a house where two people were murdered.

    ‘Did he kill them?’

    gairm call
    seoladh Sailing, sail;

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 28ú lá na Mí Mheán Fómhair 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • ‘Dódó, a Bhatson. An féidir leat a bhfuil scríofa faoi a Iéamh?”

    ‘J.T. Tavistock,‘ arsa Bhatson.

    “Tavistock ainm an tiarna talún,’ arsa Greta.

    ‘Is dócha gur chuir an tiarna talún troscán éigin agus maisiúcháin áirithe ar fail don tionónta,’ arsa Bhatson.

    ‘Dodo, Watson. Can you read what is written about it?’

    ‘J.T. Tavistock,’ said Watson.

    ‘Tavistock is the name of the landlord,’ said Greta.

    ‘The landlord probably made some furniture and certain decorations available to the tenant,’ said Watson.

    troscán furniture m
    maisiúchán Adornment, decoration, ornamentation m
    áirithe Certainty, surety; Certain quantity; Allotment, portion; Certain, particular f, adj

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 8ú lá na Mí Mheán Fómhair 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)

  • ‘Admhaím go rabhas míshuaimhneach,’ arsa Bhatson.

    “Mná den chineál céanna a mheallann fear ar leith i gcónaí,” arsa de Hoilm. ‘Titeann sé i ngrá le stuaire fhionn, agus stuaire fhionn a mheallfaidh arís é. Thaitin mná easlána le Burr. Taom croí a thug an chéad bhean chun siúil. Taom croí a thug an dara bean chun siúil. Ní chuirfinn féin spéis sa chás, ach bíonn Bhatson cíocrach chun bleachtaireachta.”

    ‘I admit that I was uneasy,’ said Watson.

    ‘Women of the same sort always attract a particular man,’ said Holmes. ‘He falls in love with a handsome blond woman, and a handsome blond woman will attract him again. Burr liked sick women. A heart attack made the first woman go. A heart attack made the second woman go. I myself would not be interested in the case, but Watson is eager to investigate.

    admhaigh Acknowledge, Admit
    míshuaimhneach Uneasy, restless, perturbed
    ar leith apart, separate; several, distinct; remarkable, special
    cineál Kind, species; Class; sort, variety; race; sex m
    stuaire Handsome woman f
    easlán Sick, infirm, invalid
    taom seizure, (heart) attack
    cíocrach Greedy, eager (for food, etc.)

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 20ú lá Mí na Iúil 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna

Dineen in Lisdoonvarna

Neamhan … a royston crow, a raven; fury, madness; Nemetona, Neid’s wife Dé Néid,a war-goddess, one of the Mór-ríoghna; cf. badhbh, macha … neamhain deagh, sparks of fire …

deagh = dea good, well
ríogha(i)n = ríon Queen; queenly, noble, lady; fair maiden f pl ríonacha
macha Cattle-field, -yard; Herd m
  • Londain
    Thaitin sé riamh leis an Duinnineach dul go Londain ag tabhairt léachta do cheann éigin de chraobhacha Chonradh na Gaeilge sa chathair sin, D’íocadh an Conradh fiacha taistil. Bhíodh deis aige cúpla lá a chaitheamh ag taighdeadh lámhscríbhinní na Gaeilge i leabharlann Mhúsaem na Breataine agus d’fhaigheadh sé deis, ina léacht, a raibh le rá aige, pé ní é, a rá go neamhbhalbh. Bhiodh rud éigin le rá aige, go neamhbhalbh, i gcónai. An oíche seo, ach go háirithe, i gCraobh Putney de Chonradh na Gaeilge, bhí sé chun a raibh i láthair a chur ar an eolas i dtaobh chúrsai canúna.

    London
    Dineen always liked to go to London to give lectures to one of the branches of the Gaelic League in that city. The league paid the travel expenses. He would have the opportunity to spend a few days researching Irish language manuscripts in the library of the British Museum and he would get an opportunity, in his lecture, to say bluntly whatever he had to say. He would always have something to say, frankly. This night, but in particular, in the Putney branch of the Gaelic League, he was to inform those present about matters of dialect.

    léacht lecture f gs léachta
    craobh branch f pl craobhacha
    íoc pay
    fiach debt(s) m npl fiacha
    taisteal travel m gs taistil
    taighd Poke, probe, root, dig; Research, investigate
    taighde research m gs taighde
    lámhscríbhinn manuscript f
    neamhbhalbh Outspoken, forthright, blunt
    canúint Speech, expression; Vernacular, dialect; Accent, mode of pronunciation f gs canúna
    cúrsa course; matter. circumstance m
  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 23ú lá Mí na Bealtaine 2023

Duinnín in Áth na Lachan (tuilleadh)

Dineen in Duckford (continued)
  • “Tháinig tú ar an tuiscint sin uait féin, gan leid ó chara léi?”
    ‘Sceith an bhean bhocht uirthi féin go rialta agus go minic, an té a thuigfeadh. De réir mhuintir Ath na Lachan, Bhíodh sí ag ceartú a mbéasa boird agus a gcuid foghraíochta mar a bheadh bean dá sórt. Ach ní raibh aon dealramh in aon chor leis na nodanna a thugadh sí uaithi.
    Delias, ambaist, seachas /i>Dahlias! Ar ndóigh is dócha gur thug bean ti éigin uirthi fadó “Tea is served” a rá, seachas “Tay, Missus”, agus gur shíl sí ó shin nar den ghalántacht an ‘a’ leathan. Bhíodh sí ag caoineadh laethanta rachmais, ach is é an siopa a luadh sí, ní hé an teach ná a seoda. Nuair a dheineadh sí tagairt do “Mr. Prunty, my husband”, bhíodh daoine ag magadh faoi aistíl chainte na nDuibhlinneach. Tá’s againn gur nós le daoine bochta i mBaile Atha Cliath an leagan san a úsáid, ach níor den chosmhuintir [d.l. 185] Bella Prunty.’


    ‘You came to that understanding by yourself, without a hint from a friend?’


    ‘The poor woman informed on herself regularly and often, to whom would understand. According to the people of Duckford, she would be correcting their table manners and their pronunciation like a woman of her sort. But her appearance did not match at all the hints she gave. Delias indeed, rather than Dahlias. Of course probably some lady told her a long time ago to say “Tea is served”, rather than “Tay, Missus”, and that she had since thought that the broad ‘a’ was elegant. She would be lamenting the days of prosperity, but it is the shop she mentioned, not the house or its jewels/treasures. When she referred to “Mr. Prunty, my husband”, people used to mock the strange speech of the Dubliners. We know that poor people in Dublin used that version, but not the followers of Bella Prunty.

    leid Hint, inkling; prompt; pointer, clue f
    sceith vomit, burst forth
    béas custom, habit, manners m
    dealramh Sheen, splendour, radiance; Look, appearance; likeness, resemblance m
    nod hint; abbreviation m
    ambaist = ambaiste Indeed! Really!
    seachas Besides, other than, rather than; compared to
    rachmas Wealth, abundance m
    luaigh mention, cite v
    cosmhuintir Hangers-on; followers, dependants; Poor people, proletariat f

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 25ú lá mí Aibreáin 2023

Duinnín in Áth na Lachan (tuilleadh)

Dineen in Duckford (continued)
  • Ní fhéadfadh Fayler an choir a shéanadh mar bhí eagla air [d.l. 179]
    ina chroí istigh gur mharaigh Mary Bella Prunty,’ arsa an Duinnineach le Bill. ‘Ar an ábhar céanna, níorbh fhéidir leis aon cheist a chur ina taobh ar eagla go ndíreodh sé aird uirthi.’

    ‘Nil inti ach gearrchaile,’ arsa Bill agus uafás air.


    ‘Cailin beag láidir, ionraic, macánta,’ arsa an Duinnineach. ‘Ba chóir go mbeadh náire ar a hathair gur shamhlaigh sé dúnmharú léi.’

    ‘Fayley could not deny the crime because he feared in his heart that Mary had killed Bella Prunty,’ Dineen said to Bill. ‘On the same subject, he could not ask her any questions for fear of directing attention to her.’

    ‘She is only a young girl,’ said Bill in horror.

    ‘A strong, honest, little girl,’ said Dineen. ‘Her father should be ashamed that he dreamed of her committing murder.’

    gearrchaile young girl, lass m
    ionraic Upright, honest
    macánta Childlike; gentle, meek, mild; honest

    Léigh tuilleadh