Monday Night Irish Class, November 25, 2013

Irish Class, November 25, 2013

Rang Gaeilge, 25 lá Mí na Samhna 2013

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

Useful reference: Foirmeacha Táite Ghaeilge — Irish Synthetic Verb Forms

Maidhc Dainín Ó Sé

Excerpt #2: The Tinkers

Go rialta i ndeireadh an fhómhair chuireadh treabh tincéirí fúthu sa lúibín in aice na scoile. …
Thabharfaimis ár saol ag faire ar an seanduine a bhí ina measc agus é ag déanamh na sáspan as an stán.
Níl aon dabht i m’aigne ach gur cheard ana-speisialta ab ea í. Bhí inneoin bheag aige déanta go
speisialta don gcúram agus saghas éigin siosúir chun an stáin a ghearradh. Casúirín pointeálta a bhí
aige chun na ribhití a liocú. Ba dheas an chuma ina mhúnlaíodh sé tóin an tsáspain agus an cliathán
timpeall air. Is mó am lóin a chaith scata againn suite in airde ar an gclaí ag baint lán ár súl as an
gceardaí breá seo ag obair. An campa beag canbháis ina gcodlaídís bhí sé curtha acu i bhfothain le hais
leis an gclaí d’fhonn aon ghála a thiocfadh aduaidh orthu a bhriseadh. Bhíodh bladhmsarach mhór de
thine acu agus breis agus dosaen páiste óna trí bliana suas go dtí seacht mbliana déag timpeall uirthi.
Ní bhíodh bean an tincéara le feiscint sa champa i rith an lae ach thagadh sí timpeall ar am dinnéir
chun greim bídh a réiteach dona fear agus dona páistí. Thugadh sí formhór an lae ag imeacht timpeall ó
thig go tig le ciseán mór lán de sháspain, is de phictiúirí beannaithe is de scaifléirí is boinn bheannaithe
agus iallacha bróg. Ar a shon go ndíoladh sí na hearraí a bhíodh sa chiseán ní folamh a thugadh sí
abhaile léi é. Mar dá ndíolfadh sí sáspan i dtig bheadh sí ag lorg gráinne tae nó siúcra nó braon bainne
le tabhairt ar ais go dtí na gearrcaigh. Is minic a tháinig sí chomh fada le béal dorais na scoile agus
chun na fírinne a rá ní fheaca éinne des na múinteoirí ag ligean léi dealbh as an áit.

Go rialta Regularly
treabh tribe v
fúthu under/about them faoi
lúibín small loop
Thabharfaimis we used to give/take
ag faire watching
ina measc among them
stán tin
aigne mind
ceard craftsman
speisialta special
inneoin anvil
cúram care, responsibility
saghas éigin siosúir chun an stáin a ghearradh some sort of scissors to cut the tin
casúr hammer
liocaigh = leacaigh flatten
múnlaigh mold v
cliathán side
scata crowd, group
in airde ar an gclaí up on the fence
fothain shelter
ais back
d’fhonn in order to
gála gale m4 [wind]
thiocfadh aduaidh would come from the north
bladhm flame
bladhmsach blazing
breis agus dosaen more than a dozen
uirthi on her/it ar
Ní … ach only
thagadh would come
greim bite, grip
bídh = biadh = bia food
formhór most
le ciseán mór lán de sháspain with a large basket full of saucepans
scaif scarf, scapula
bonn coin, medal
iallacha laces
earraí goods
folamh empty
ag lorg seeking
gráinne grain m4
gearrcach fledgling, nestling m1 gs,npl gearrcaigh
béal mouth, opening m1
chomh fada le béal dorais as far as the next door
chun na fírinne a rá to say the truth
ní fheaca éinne des na múinteoirí ag ligean léi dealbh as an áit.
ligean letting, releasing
dealbh bare, destitute

Lá amháin agus slua mór againn suite ar an gclaí trasna ó ráil na scoile bhí bean an tíncéara ag
róstadh rud éigin ar an dtine oscailte. Ó a dhuine, an boladh breá a bhí ag teacht chugainn ó Chuas an
Bhodaigh.

‘Maircréil úra,’ arsa buachaill amháin i m’aice.

‘Is dócha gur ós na hiascairí a fuaireadar an t-iasc,’ arsa mise, ‘mar bhí a cúig nó a sé de
naomhóga amuigh sa Dúinín aréir agus bhí os cionn dhá mhíle maircréal an ceann acu.’

ráil rail
boladh odor, smell
bodach churl, lout m1 gs, npl bodaigh
cuas hollow, recess, cavity
maircréil = maicréil mackerel
úr fresh
Is dócha gur ós na hiascairí a fuaireadar an t-iasc Likely they got the fish from the fishermen
naomhóg coracle, curragh
an ceann acu a piece

Bhí beagán tuisceana agam féin ar Bhéarla ach dá gcloisfeá an ghibris a bhí ag teacht uathu
siúd, idir fhear, bean agus páiste, bheadh sé chomh maith agat bheith ag éisteacht le Rúisis. …
Bhíomair ansiúd ag faire ar an mbean tincéara agus í ag róstadh na maircréal. Is dócha go raibh ar a
laghad chúig gharsún agus fiche againn ann idir bheag agus mhór. Uisce ag teacht ó fhiacla gach duine
againn. Chonac uaim tamall suas ar an gclaí an buachaill mór seo. Ní inseoidh mé dhuit ainm an
gharsúna – b’fhearr gan a dhéanamh ar shon na síochána! Bhí scraithín deas téagartha bainte de thaobh
an chlaí aige le sáil a bhróige. An chéad rud eile bhí an scraithín ina chrúca aige. Ní túisce ina chrúca
é ná go bhfeaca ag feadaíl tríd an aer é, agus cár dóigh leat a chríochnaigh an scraithín? Sea, tá an ceart

agat. Isteach i gcorplár chorcán róstaithe na dtincéirí! D’imigh idir iasc, geir agus an corcán róstaithe ar
fuaid na talún. An chéad rud eile phreab bladhmsanna ón dtine in airde sa spéir mar chuaigh cuid den
ngeir sa tine. Sea, bhí an diabhal déanta. Tháinig scaipeadh na mionéan orainn soir agus siar. Gach
éinne ag iarraidh péirse a chuir idir é féin agus tine na dtincéirí ar eagla gurb air féin a raghadh an
milleán. B’iúd inár ndiaidh bean an tincéara. Bhí gach liú agus mallacht aici agus stad ná staonadh níor
dhein sí gur bhain doras na scoile amach. Isteach ar scoil léi agus ní raibh aon radharc uirthi ar feadh
tamaill. Gach súil dírithe ar dhoras na scoile. Ní fada a bhí le fanacht againn. Is é an máistir a tháinig
amach trí dhoras na scoile ar dtúis agus bean an tincéara go tiubh ar a shála! Sheas an máistir ag ráil na
scoile agus lig sé béic fhíochmhar as.

tuiscint understanding f3 tuisceana
clois hear cond. chloisfeá “you would hear” – Why eclipse?
uathu from them
siúd that, yon, those
Bhíomair ansiúd ag faire we were there watching Bhíomar?
ar a laghad at least
tamall while, spell
b’fhearr gan a dhéanamh ar shon na síochána better not do so for the sake of peace
scraithín clod, divot m4
téagartha substantial, stout, bulky
sáil heel
crúca crook, hook, clutch m4
túisce first, sooner, earlier
ná go bhfeaca ag feadaíl tríd an aer than seeing it whistling through the air
cár dóigh leat a chríochnaigh an scraithín? where do you think the clod ended?
corplár center, core m
corcán pot m
geir fat, suet, tallow f
ar fuaid na talún all over the ground
preab start, spring, jump v
ar ndóigh of course
scaipeadh dispersion, spread
mionéan small bird
Tháinig scaipeadh na mionéan orainn we fled in all directions
soir agus siar to the east and west
péirse perch f
eagla fear
air féin/i> on himself
raghadh tending
milleán blame m
iúd that, yon
inár ndiaidh in pursuit
liú yell, shout m4
staonadh cessation, restraint m
radharc scene, sight, vision
ar feadh tamaill for a while
go tiubh ar a shála thick at his heels
seas stand v
béic yell f2
fíochmhar furious, ferocious “like a lion”

‘Gach buachaill ón séú rang go dtí na naíonáin bheaga bídís laistigh de ráil na scoile, lom
díreach!

Ambaiste ná raibh deabhadh ar éinne ag déanamh ar chlós na scoile.

‘Brostaígí!’

Bhí sé ansiúd agus a phlaosc ataithe leis an mbrú fola a tháinig air leis an racht feirge a bhí á
chur de aige. Nuair a bhíomair ar fad ansiúd ar nós scata caorach a bheadh bailithe istigh i loc chun a
mbearrtha lig sé glam eile as.

‘Seasaigí ar fad suas i gcoinne an fhalla.’

Ansan a thugamair faoi ndeara an tslat a bhí aige agus í dá luascadh go rábach aige soir agus
siar. Bhíos féin timpeall leath slí isteach sa líne. Béic eile.

‘Seasadh an scoláire a chrústaigh an scraithín amach anseo chugam.’

Ar m’anam ach nár bhog éinne. Ansan shiúlaigh sé suas go barr na líne.

‘Tusa a mhic Uí Chinnéide, an bhfeacais an duine a chrústaigh an scraithín?’

‘Ní fheaca, a mháistir.’

‘Cuir amach do láimh!’

séú sixth
naíonán infant m2
bídís let them be 3rd pers pl imp
laistigh inside, within
lom bare
lom díreach! right away!
Brostaigh Hasten
plaosc = blaosc skull, cranium f2
ataithe swelled
brú crush, pressure m4
fuil blood f gs fola
an racht feirge the angry outburst
scata crowd, group, pack m4
caora sheep f npl caoirigh, gs, gpl caorach
bailithe gathered, collected
loc pen, enclose, shut in vn loca, loc
bearrtha shearing
glam howl f2
Seasaigí ar fad suas i gcoinne an fhalla. Everybody stand up against the wall.
Ansan a thugamair faoi ndeara an tslat a bhí aige Then we noticed that he had the cane
to/for him/it; of those, of that which
luasc swing, sway
rábach bold, dashing
soir agus siar east and west
Bhíos féin timpeall leath slí isteach sa líne. I myself was about half way down [in] the line
béic yell, shout f2
crústaigh pelt
scraithín clod, divot m4
siúlaigh = siúil walk
Tusa a mhic Uí Chinnéide You son Kennedy

Cheithre bhuille óna chroí amach a thug an máistir agus le gach buille d’ardaíodh sé leaththroigh
de thalamh d’fhonn breis fuinnimh a chur lena bhuille. Lean sé air mar sin anuas an líne agus
an íde chéanna á thabhairt dos gach éinne aige. Is é bhíos ag cuimhneamh agus mé ag cuimilt mo bhos
dá chéile agus an máistir ag déanamh orm go mb’fhearr cheithre bhuille anois ná bheith ag teitheadh
leat féin an chuid eile den mbliain. Bhí saghas cód i measc na ndaltaí ar fad. Ná scéith go deo ar éinne.

… ‘An bhfuil a fhios agaibh ná bíonn rí ná rath ar éinne go deo a chuireann isteach ar an lucht
siúil? Sin iad na daoine a dhíbir Cromail ó thithe agus ó thalamh na hEireann.’

Cheithre bhuille óna chroí amach a thug an máistir Four blows from the heart were given out by the master
ardaigh raise, increase
leaththroigh half foot, one of two feet
d’fhonn in order to
breis increase f2
fuinneamh force, energy m1 gs fuinnimh
íde idea, treatment f4
céanna same
dos bush, tuft, thicket m1
cuimil rubbing
bos palm [of hand] f2 npl bos
teitheadh flight, evasion m
cód code m1
scéith give away; vomit
go deo always, forever
bíonn is always prs hab of
rath prosperity, abundance m3
cuir isteach interrupt
an lucht siúil the travelling folk (tinkers)
díbir drive out, banish


As Litriocht.com:

Foclóir Réalteolaíochta

Cnuasach cuimsitheach de théarmaí Réalteolaíochta, idir shean agus nua. Tugtar téarmaí dúchasacha nuair is féidir agus
déantar plé sármhaith ar an ngné sin sa réamhrá. Chomh maith leis sin, liostaítear na réaltbhuíonta, na réaltaí is gile agus na sonraí pláinéadacha agus
tá léaráidí pinn tríd an Leabhar.

Bearla

A pioneering work – the first ever compilation of Astronomical Terms in Irish,
although we have glosses on some such terms dating back to AD 850. The scholarly introduction by Dr.
Bearnárd Ó Dubhthaigh is of particular interest.

Cnuasach collection m1
cuimsitheach comprehensive a1
Tugtar téarmaí dúchasacha nuair is féidir Native terms are given when possible
plé discussion
sármhaith excellent sar-
gné species, kind, aspect f4
réamhrá introduction m4
buíonta company, band, troop f2 pl buíonta
réaltbhuíon constellation “star band” (!)
na réaltaí is gile the brighest stars
sonra characteristic, detail m4
pláinéad planet m1
léaráid diagram, illustration f2


cruinn round, exact
leagan knocking down, demolition, version m1
áistriú translation
speisialta special
spéisiúil interesting
léacht lecture

<!–

–>

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.