Monday Night Irish Class, May 6, 2013

Irish Class, May 6, 2013

Rang Gaeilge, 6ú lá Mí na Bealtaine 2013

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

Bhí muid ag campáil oíche Dé hAoine
Bhí sé an-fuar agus bhí sneachta ar an talamh.
Bhí go leor blaincéid againn. Bhí sé te faoi leo
aonach fair

Cré na Cille — Review in Comhar

Tá sé rí-fhurasta a rá fá “Chré na Cille,” an saothar is déanaí ó láimh Mháirtín Uí Chadhain,
gurab é an leabhar is fearr agus is tábhachtaí é a foilsíodh sa Ghaeilge go nuige seo. Sa chéad áit do b’féidir
ar foilsíodh de leabhra ‘tábhachtacha” sa Ghaeilge ó thús na haibheochana do chóimhreamh ar mhéireanna aonláimhe.
Sa dara háit níor ghá an aonlámh féin le líon na scríneoirí ‘tábhachtacha” do áireamh. Ach ar a shon san,
nó bfhéidir dá bharr san, is fíor mar mhaíomh é, im thuairimse. Agus is fíor é ar chúis amháin,
cúis is leor liomsa mar thaca lem thuairim. Sé sin go ndeineann sé iarracht, don chéad uair i nGaeiIge,
muintir na Gaeltachta — nó muintir na hÉireann dá n-abrainn é — do réaladh fé mar tá siad i ndáiríre.
Sa litríocht atá mé ag rá, dar ndó. Má leanann tú faisnéis na gcúirteanna dlí; má chuireann tú cluas ort féin
i dteach tábhairne — go háirithe tar éis am “dúnta”; má éisteann tú len a bhfuil bailithe de nuacht
na gcomharsan ag do bheanchéile, gheobhaidh tú cruinneolas agus léirthuiscint ar thréithe do chine.
Ach is fánach agat bheith á lorg sa litríocht — i nGaeilge nó i mBéarla. Gheobhaidh tú an fhírinne,
ach é teoranta de thairbhe easba ealadhan agus oideachais, ins ” An tOileánach;” gheobhaidh tú mórchuid
de ins an chuid is fearr de ghearrscéalta Frank O’Connor ; léargas beagán ceobhránach — toisc an t-údar
bheith ró-ealadhnta agus ró-léanta — i scéalta Dhónail Uí Chorcora.

rí-fhurasta extremely easy
saothar work
tábhachtaí important
foilsíodh published
go nuige seo hitherto, to this date
tábhachtacht important
aibheochana = athbheocán revival
cóimhreamh counting
méireanna fingers
níor ghá not necessary
líon number
áireamh account
Ach ar a shon san Notwithstanding
is fíor mar mhaíomh é the claim is true
im thuairimse in my opinion
ar chúis amháin for one reason
cúis is leor liomsa mar thaca lem thuairim sufficient reason for me to support my opinion
fé = faoi under, about Munster
i ndáiríre really
dar ndó = ar ndóigh of course
Má leanann tú faisnéis na gcúirteanna dlí if you follow the news of the courts of law
má chuireann tú cluas ort féin i dteach tábhairne if you listen to yourself in the pub
go háirithe particularly
bailigh collect, gather
comharsa neighbor
cruinn accurate, round
léirthuiscint appreciation, understanding
cine race, breed
fánach in vain, wandering, straying, random
á lorg seeking, looking
firinne truth
teoranta limited, restricted
de thairbhe as a result of
easba want of, deficit
ealadhan artistic
oideachais educational
Oileánach Islander
léargas ceobhránach misty view
toisc an t-údar because the author
ealadhanta artistic
léanta learned, read

Ach, sul a dtéam níos sia Ieis an scéal feasam cadé chuir Máirtín Ó Cadhain roimis a dhéanamh.
Thoigh sé baile beag nó taobh beag tíre sa Ghaeltacht agus rinne sé iarracht saol, scéal,
pearsantacht agus tréithiúlacht an phobail bhig a raibh cónaí orthu ann a shníomh ina chéile in aon scéal amháin
i dtreo go bhfeicimís an pobal beag san ina steillebheathaidh os comhair ár súl. Rud do rinne Pierre Loti agus
scríneoirí nach é do mhuintir Bhreatain na Fraince agus do na Basques ar theorainn na Fraince.
Rud atá déanta do gach treabh agus cine dá iargcúlda é, beagnach, ar dhruim na cruinne. Ach amháin do mhuintir
na hÉireann. Is sinne an cine atá balbh go fóill — i gcúrsaí litríochta dhe ach go háirithe.
B’fhéidir go bhfuil tús dá chur sa saothar s[e]o le Máirtín Ó Cadhain le scaoileadh na snama atá le fada ar an dteangain.

téam team
níos sia longer, farther
feasach knowing, well-informed
feasam I know
cadé = céard é what
roimis before himself
Thoigh chosen
saol, scéal, pearsantacht agus tréithiúlacht an phobail bige life, story, personality and character of the little community
bige smallness
sníomh spin, twist v
treo direction, way
ina steillbheatha large as life
os comhair ár súl in front of our eyes
treabh agus cine tribe and race
iargcúlta backward, isolated, outlandign
druim = droim back
cruinne universe, orb, world
sinne we, us emph of sinn
cine race
balbh dumb, inarticulate, mute
go fóill still
go háirithe particularly
saothar work
scaoileadh release
snama = snaidhm knot

Tá iarracht den ardshamhlaíocht le braith ar an leagan amach atá ar an scéal seo.
Mar tá na príomhcharactaerí ar fad ann,
beagnach, marbh. Bhain an t-údar feidhm as seanchreideamh na
Gaeltachta go mbíonn na mairbh ag cómhrá le chéile in úir na cille. Is é an cómhrá sin iomlán an leabhair,
trí chéad seasca a cheathair leathanach de. Suíomh a mheallfadh scríneoir ar bith go mbuailfeadh an smaoineamh é,
suíomh atá beagnach gan teora ó thaobh na feidhme is féidir a bhaint as. Suíomh a chuireann gaistí agus sáslaigh
i mbealach an údair leis. Agus ní théann an t-údar saor ar chuid acu. Ach feiceam.

samhlaíocht imagination
braith depending, reliance
leagan amach
le braith ar an leagan amach relying on the layout
feidhm function, use, duty
cómhrá conversation
úir soil
iomlán total, full, complete, overall
trí chéad seasca a cheathair leathanach 364 pages
suíomh site, location, arrangement
meallfadh attracting
saor ar chuid acu free of some of them
gaiste snare, trap m4
sáslach mechanism, machinery m1

<!–

Tá scéal cinnte sa leabhar: scéal na coimhlínte idir bheirt dheirfiúr, Caitríona Pháidín agus Neil Pháidin. Tá Caitríona san uaigh agus is uaithi sin agus ón a cómhrá le na mairbh tim- peall uirthi a gheibh muid eolas ar imeachtaí na coimhlinte sin nó go bhfuair Caitríona bás, agus ina dhiaidh sin mar d’imigh an scéal ó bhásaigh sí ó na corpáin nua-adhlactha a curtar san úir. Scéal simplí é—mar do ghoid Neil, an iníon ab óige, an fíear a raibh- Caitríona ag trúth leis agus mar a pósadh Neil roimpi. Mar do chuaidh Caitríona in aois agus i seirbhe; gur phós sí fear ar shon a bheith pósta agus fear bheith aici; mar do chuir si faobhar claidhimh a teangan agus a hintinne in éadan Neil; go dtí ná raibh de chuspóir saoil aici ach Neil do chur síos ; go dtí ná raibh de shólás aici ach dólás Neil, agus nár shólás léi a sólás féin mara gcúirfeadh sé dólás ‘ ar Neil. Scéal atá chomh coitchianta le bothaibh feirme na hÉireann. Ach ní dhearna aon duine scéal as go dtáinig Máirtín Ó Cadhain ar an bhfód.

coimhlínt conflict, rivalry

Níl ins na caractaeri eile ach gluais don scéal sin. Tá Neil beo agus ní thagann sí inár láthair ach amháin i gcuntas na gcaractaerí eile. Gheibh muid giota beag den scéál ó gach duine acu, mar aon leis an pháirt a bhí aige féin ann. Gheibh muid mórchuid de ó Chaitríona Pháidín féin. I gcómhrá na marbh san uaigh chímíd an scéal ag éirí, ag fás, ag forbairt, ag leathnú, go dtí ná fúil fríd dá laghad de intinn na bpríomhphearsan ná cor dá laghad ina scéal _nach nochtthar dúinn.

–>


Cré na Cille

Samhradh 1947: Bás Mháirtín
faraor alas, woe
faitíos fear, apprehension m1
cocáil cock, point v
cnapán a glún kneecap
baclainn bent arm
plandóg wench
cláradh having sex
Cé ceapadh é? Who would have thought it?
gadaí thief
óltach drunk
bacach lame
bodarlín bíogach horny lout [per subtitles]
siúráilte confident
cocbhodalán cocky little prick [per subtitles]

<!–

–>

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.