Monday Night Irish Class, November 19, 2012

Irish Class, November 19, 2012

Rang Gaeilge, 19 lá Mí na Samhna 2012

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

[I missed class because of a family emergency, but here are my notes on the homework]

ionadh wonder, surprise m1
traochta worn out, exhausted a3

<!–

–>

Máirtín Ó Cadhain

  • Cúlra

    Rugadh ar an gCnocán Glas taobh thiar den Spidéal i gConamara é.
    Ba é Máirtín an duine ba shine dár mhair de thrí dhuine dhéag a rugadh do Sheán Ó Cadhain, talmhaí,
    agus dá bhean Bríd Ní Chonaola. Duine dá dheartháireacha ba ea Seosamh Ó Cadhain.
    Um Meitheamh 1911 thosaigh sé ag freastal ar Scoil Náisiúnta an Spidéil. Bhuaigh sé scoláireacht
    an Rí sa bhliain 1923 nuair a bhí sé ina mhonatóir ann ach, tharla é bheith ró-óg le dul isteach
    i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, d’fhan sé bliain eile gur bhuaigh arís é.

    Cúlra Background
    thiar west
    an duine ba shine the oldest person
    dár of our
    mair live, survive
    talmhaí earthly, terrestrial
    to his, of his
    deartháir brother pl deartháireacha
    freastal attending
    Bhuaigh sé scoláireacht an Rí he won a royal scholarship
    monatóir monitor
    tharla é bheith ró-óg le dul isteach i gColáiste Phádraig, Droim Conrach, It happened he was too young to enter St Patrick’s College, Drumcondra,
    d’fhan sé bliain eile gur bhuaigh arís é. he stayed another year to win it again.

  • Chaith sé an tréimhse 1924–26
    i nDroim Conrach. Tar éis tréimhsí gairide ag múineadh i scoileanna i nDaighinis agus i gcathair na Gaillimhe
    ceapadh ina phríomhoide i gCamas é agus bhí ann go 1932. Is lena linn a d’aistrigh sé Sally Kavanagh
    le Charles Kickham faoin teideal Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha, 1932 (d’ullmhaigh
    an Dr Tomás de Bhaldraithe eagrán 1986). Faoi 1926 bhí tosaithe aige ar ábhar a fhoilsiú in An Stoc.
    Bhí a chéad ghearrscéal aige i gcló san iris sin um Shamhain, 1929. Má fhágaimid ailt, litreacha agus
    óráidí faoi staid na Gaeltachta as an áireamh, is ábhar béaloidis is mó a bhí á chur i gcló aige anuas go 1938;
    scéalaithe ba ea a athair, a mháthair, agus a uncail. Bhí baint aige, agus é i gCamas go fóill, leis an IRA,
    é ina cheann feadhna ar na hÓglaigh ann.

    Chaith sé an tréimhse 1924–26 i nDroim Conrach. He spent the period of 1924-26 in Drumcondra.
    gairid short
    ag múineadh teaching
    ceapadh was appointed
    príomhoide principal
    aistrigh move
    teideal title
    uaigh grave pl uaigheanna
    folamh empty
    ullmhaigh prepare
    eagrán edition
    ábhar matter, material, subject m1
    foilsiú revelation, disclosure, manifestation
    iris journal, magazine f2
    um about, at, round, on
    Má fhágaimid ailt if we will leave sections/articles
    litreacha agus óráidí faoi staid na Gaeltachta as an áireamh letters and speeches about the state of the Gaeltacht from the reckoning/counting
    ábhar béaloidis is mó a bhí á chur i gcló aige anuas go 1938 folk material is most of what he had put in print down to 1938
    scéalaithe ba ea a athair, a mháthair, agus a uncail. his father, his mother, and his
    uncle were telling stories
    Bhí baint aige he had a connection
    go fóill yet, still
    feadhain band, troop, company f pl feadhna
    óglach young man, young warrior, [mil.] volunteer m pl óglaigh

  • Chuaigh sé ag staidéar le bheith ina mháistir scoile i gColáiste Phádraig Droim Conrach, Baile Átha Cliath.
    Níor éirigh leis, áfach, mórán faid a bhaint as an obair seo, nó bhí baint aige le hÓglaigh na hÉireann (IRA),
    agus suim aige sa Sóisialachas freisin. Mar sin, ní raibh sé ag réiteach go maith leis na sagairt ná le húdaráis eile.
    Múinteoir náisiúnta a bhí ann ón mbliain 1926 go dtí 1936 agus bhí sé ina rúnaí áitiúil don INTO sa bhliain 1930.
    Briseadh as a phost é toisc baint a bheith aige leis na hÓglaigh agus chaith sé tréimhse mar spailpín agus mar thimire.
    Ag deireadh na dtríochaidí bhí sé mar oifigeach earcaíochta leis an IRA agus b’eisean a thóg Breandán Ó Beacháin
    isteach san eagraíocht i measc daoine eile.

    staidéar studying
    Níor éirigh leis, áfach he was unsuccessful, however
    mórán much, many
    suim interest
    ní raibh sé ag réiteach go maith leis na sagairt ná le húdaráis eile He was not settling/agreeing well with the priests or other authorities
    rúnaí secretary
    áitiúil local
    INTO Irish National Teachers’ Organization
    toisc purpose, circumstance
    baint volunteer
    tréimhse period
    spailpin migratory farm laborer m4
    timire attendant, messenger m4
    earcaíocht recruiting f3
    eisean he, him
    eagraíocht organization
    i measc daoine eile among others

  • Pearsantacht

    Ba dhuine teasaí, ceanntréan an Cadhnnach. Bhí Ó Cadhain ina éan corr i gColáiste Phádraig is cosúil,
    cuireadh ó phost é ar an gCarn Mór de bharr go raibh sé ina bhall d’Óglaigh na hÉireann, is ba mhinic é
    ag coimhlint le Fianna Fáil is Fine Gael i ngeall ar neamhshuim is naimhdeas i leith na Gaeilge faoi seach.
    Chuir sé troid orthu siúd agus ar an Language Freedom Movement ó thaobh na Gaeilge de, is níor éalaigh
    na Gaeilgeoirí féin, a bhí tar éis loiceadh, fiú. Cé go mba shóisialaí é ní raibh sé róthógtha leis na Cumannaigh.
    Chuir sclábhaíocht an aistriúcháin sa Dáil as dá chuid scríbhneoireachta, áit a raibh se ina aistritheoir
    cáipéisí dlí don Oireachtas ón mbliain 1947 go dtí 1956. Sa champa imthreoranaithe sa Churrach féin
    ba mhó a raibh suaimhneas air, áit a bhí saor ó thionchar an ghnáthphobail. Go deimhin, ní raibh fonn air é a fhágáil.
    Sna 1930dí bhí lámh aige san fheachtas a chuir Nua-Ghaeltacht ar bun i Ráth Cairn na Mí

    Pearsantacht Personality
    teasaí hot, warm
    ceanntréan headstrong
    éan corr odd bird
    is cosuil it is likely
    cuireadh ó phost é ar an gCarn Mór de bharr go raibh sé ina bhall d’Óglaigh na hÉireann was put from [fired] from his job at Carn Mor because he was a member of the Volunteers of Ireland
    ba mhinic é ag coimhlint le Fianna Fáil is Fine Gael i ngeall ar neamhshuim is naimhdeas i leith na Gaeilge faoi seach. there was often conflict between Fianna Fáil and Fine Gael because of indifference and hostility towards Irish respectively.
    troid fight, quarrel
    siúd that, those, yon
    orthu on them ar
    éalaigh escape
    loiceadh failure, refusal, default
    fiú worth
    sóisialaí socialist
    róthógtha too taken up with
    Cumannaigh Communism
    sclábhaíocht slavery, labor, toil
    aistriúchán translation
    scríbhneoireachta writing
    áit a raibh se ina aistritheoir cáipéisí dlí don Oireachtas ón mbliain 1947 go dtí 1956. where he was a translator of legal documents for the Legislature from 1947 to 1956.
    imtheoranaithe incarceration, internment
    ba mhó a raibh suaimhneas with the greatest ease
    áit a bhí saor ó thionchar an ghnáthphobail place that was free from the influence of the general public
    Go deimhin, ní raibh fonn air é a fhágáil Certainly he was not ready to leave
    Sna 1930dí bhí lámh aige san fheachtas In the 1930’s he had a hand in the campaign
    bun base, bottom
    cuir Nua-Ghaeltacht ar bun establish a new Gaeltacht

  • Saol

    Na Blianta Deireanacha

    Chaith sé na blianta deireanacha dá shaol ina Ollamh le Gaeilge i gColáiste na Tríonóide.

    Na Blianta Deireanacha The final years

  • Ba é a bhunaigh Misneach, eagraíocht a bhí dírithe go diongbháilte ar athbheochan na Gaeilge,
    agus ghlac sé páirt i stailc ocrais de chuid an ghrúpa.

    bunaigh found, establisn
    Misneach courage, hopefullness
    eagraíocht organization
    dírithe … ar focused on, aimed at
    diongbháilte worthy, fitting; firm, steadfast, fixed
    athbheochan revival
    glac take. acce[t
    páirt part f2
    stailc sulkiness, strike
    ocras hunger

  • Sa bhliain 1969 thug sé an príomhléacht ag Scoil Gheimhridh Chumann Merriman in Aonach Urmhumhan.
    Go luath ina dhiaidh sin foilsíodh an léacht sin faoi chlúdach leabhair dar teideal Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca.
    Tá an aiste sin ar na cinn is tábhachtaí faoi scríbhneoireacht na Gaeilge dár foilsíodh riamh.

    léacht lecture
    cumann friendship, love, companionship
    aonach fair, assembly
    foilsigh publish p hab foilsíodh
    clúdach cover, wrap, lid m1
    Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca. White Papers and Inked Papers
    aiste essay f4
    tábhachtach important

  • Ba scríbhneoir cruthaitheach Máirtín a rinne an-fhorbairt agus an-aclú ar an nGaeilge mar theanga
    liteartha. Thóg sé focail ó Ghaeilge na hAlban agus chum sé nua-fhocail amanna. Mar sin féin, chleacht sé gramadach
    a chanúna féin in áit na gramadaí caighdeánaithe, fiú i gcomhthéacsanna nach raibh sé oiriúnach ach ar éigean
    a leithéid de stíl a úsáid.

    cruthaitheach creative
    forbair develop, expand
    aclaigh limber, exercise, flex v
    cum form, shape v
    am time f3 pl amanna
    Mar sin féin However
    cleacht perform habitually, become accustomed to, practise
    canúin dialect
    comhthéacs context m pl comhthéacsanna
    oiriúnach suitable, fitting
    éigean force, violence, compulsion, r
    leithéid like, counterpart, equal
    stíl style f2 pl stíleanna

  • Cailleadh Máirtín Ó Cadhain ar an 18 Deireadh Fómhair, 1970 go díreach nuair a bhí cor eile
    á chur de ag saol agus ag scríbhneoireacht na hÉireann. Bhásaigh sé in Ospidéal an Mater i mBaile Átha Cliath.
    Cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm é. D’fhág sé go leor scríbhinní neamhfhoilsithe ina dhiaidh a nochtadh de réir a chéile.

    caill lose, miss p aut cailleadh
    go díreach exactly
    cor turn, twist m1 pl cora
    Bhásaigh sé he died Fuair bás is more common
    reilig pit
    D’fhág sé go leor scríbhinní neamhfhoilsithe He left many unpublished writing
    nochtadh baring, exposure, disclosure, revelation
    réir wish, command f
    de réir a chéile gradually

<!–

–>

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.