Monday Night Irish Class, November 5, 2012

Irish Class, November 5, 2012

Rang Gaeilge, 5 lá Mí na Samhna 2012

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

<!–

–>

Stoc na Cille

  1. Is mise Stoc na Cille. Éistear le mo ghlór! Caithfear éisteacht…

    Éistear le mo ghlór! Let my voice be heard!
    Caithfear éisteach It must be listened to

  2. Óir is mé gach glór dá raibh, dá bhfuil agus dá mbeidh. Ba mé an chéad ghlór in
    éagruth na cruinne. Is mé an glór deiridh a cluinfear i spros an
    Olldíoláithriúcháin Choitinn. Ba mé glór plúchta an chéad toircheasa faoin
    gcéad bhroinn. Ar a bheith don arbhar órga cruachta san iothlainn, is mé an glór
    a ghairfeas abhaile an déasdíolaimeoir deiridh as Gort an Ama. Óir is mé mac
    sinsir an Ama agus na Beatha, agus reachtaire a dteallaigh. Is mé buannaí,
    cruachadóir agus súisteoir an Ama. Is mé taisceánaí, siléaraí agus eochróir na
    Beatha É le mo ghlór! Caithfear éisteacht:

    Óir for, because conj
    Óir = Ór gold conj
    of those who do/de + a
    éagruth shapelessness, deformity m3
    cruinne world, universe f3
    deireadh end m1
    cluin hear fut cluinfear
    spros = brus dust
    áithrigh inhabit
    oll great, huge
    coitinn = coiteann common, general
    plúch smother, stifle
    toircheas pregnancy, offspring
    broinn womb f2
    arbhar corn m1
    órga golden
    cruachta hardened
    iothlainn haggard, rickyard, stackyoard
    gair call v
    díolaim collect, glean, gather
    déas = dias ear of cor
    gort field m1
    sinsear ancestor
    reachtaire administrator, steward
    teallach = teaghlach household
    buanna = bua victory, triumph
    buanaí reaper
    cruachadóir stack-builder
    súisteoir thresher
    taisceán = taisceadán depository, locker, safe
    siléar cellar
    eochróir keeper of keys, turnkey

  3. Níl am ná beatha sa gCill. Níl sorchas ná dorchas ann. Níl fuin ghréine,
    rabharta, luainneachas gaoithe ná claochmú ann. Ná síneadh lae, ná an
    Streoillín agus an Chroimiscín ag dul á dtaighríocht; ná an fuil fhástaigh á cóiriú
    féin i gculaith an Ghairdis agus na Fleidhe. Níl súile friochanta an pháiste ann.
    Ná lasadh doscúch an ógfhir. Ná grua rósghríseach an chailin. Ná caoinghuth na
    mná oiliúna. Ná meangadh soineanta an tseanduine. Níonn súile, lasadh, grua,
    guth agus meangadh aonghné easairíonnach amháin in aileimbic
    neamhéisealach na húire. Níl glór ag an snua ann, ná snua ag an nglór, arae níl
    snua ná glór sa gceimic neamhchásmhar is feart. Níl ann ach cnámha ag
    críonadh, feoil ag fíniú, agus baill ba bhaill bheatha ag dreo. Níl ann ach an
    almóir chré agus culaith chuileáilte na beatha inti ag na leoin le rodadh …

    Níl am ná beatha sa gCill. Not time nor life in the graveyard
    sorcha brightness, light
    dorcha darkness
    Níl fuin ghréine The sun does not shine. Lit. “cook”
    rabharta spring tide, rush, flood, torrent
    luainneach fast-moving, nimble
    claochmaigh = claochlaigh change for the worse, deteriorate vn claochlú/claochmú
    síneadh extension
    Streoillín little straggling line
    Croimiscín ??
    taighríocht = taibhreamh dream
    fastaigh = fostaigh catch, hold fast, grip
    fástaigh ??
    cóiriú arrangement, dressing, mending m4
    á it, them obj of vn
    culaith suit, apparen
    gairdis = gairdeas joy, gladness
    fleidhe = fleadh = fleá (drinking) feast
    Níl súile friochanta an pháiste ann. No lively eyes of the child there.
    lasadh light
    doscúch = doscaí extravagant, reckless
    lasadh doscúch an ógfhir rakish blush of a young man
    rós rose
    gríseach = gríosach glowing
    grua cheek
    caoinghuth quiet voice, keening voice
    oiliúnt nourisment, nurture f3 gs oiliúna
    meangadh smile
    soineanta calm, pleasant
    nigh wash pres níonn
    gné species, kind
    easairíonnach amorphous
    aileimbic = ailimic alembic, distillation
    neamhéisealach unfastidious; not nauseating, inoffensive
    úire freshness, newness f4
    snua complexion, color, appearance m4
    arae = ar aoi in regard to, on account of
    ceimic chemistry
    neamhchásmhar unconcerned, unsympathetic
    feart grave, barrow
    Níl ann ach cnámha ag críonadh Only bones decaying
    feoil ag fíniú flesh decaying
    baill ba bhaill bheatha ag dreo members that were living members decomposing
    almóir niche, cupboard
    culaith suit, apparel
    cuileáilte discarded ??
    áilt prank
    cuil angry appearance
    leon = léan grief, anguish, woe
    rodadh = rod rot

  4. Ach os cionn talún tá smúit éadrom theaspaigh san aer. Tá an rabharta ag
    goineachan go firiúl i gcuislí an chladaigh. Tá féar an bháin fearacht is dá ndóirtí
    corcán de bhainne glas air. Tá sceach, tom agus crích mar a bheadh mná coimrí
    ann a dheasódh suas a gcuid gúnaí uaisle sula dtéidis i láthair an Rí. Tá ceol bog
    cumhúil ag an lon sna garráin. Tá súile na bpáistí leata ag láimhseáil na
    mbréagán atá ag titim amach bosca iontach na bliana oíche. Tá lóchrann a bhfuil
    athnuachan gach dóchais ann i leicne an úr-oirfeartaigh. Tá méiríní sí mar a
    thiomsófaí i gcluana na síoraíochta, i ngrua chúthail na hógmhná. Tá bláth
    uanach na sceiche gile a gceannaghaidh tláth na máthar. Tá na gárlaigh ag
    déanamh “falach bhíog” san iothlainn agus a ngealgháire mar chloig aoibhnis,
    agus airdí éagsúla a nglór mar a bheidís ag iarraidh Dreimire Iacob a tharraingt
    anuas ó Neamh arís. Agus tá cogar cásmhar na suirí ag éalú ó chúlráid an
    bhóithrín mar a bheadh geoladh gann gaoithe trí cheapaigh bainne bó bliochtáin
    i dtír na hóige …

    smúit dust, mist
    éadrom light, sparse
    teaspach hot weather, hazy
    rabharta spring tide, flood, torrent, rush
    féar grass
    goineach wounding, piercing, hurtful
    firiúl constant, diligent
    cuisle vein pl cuislí
    cladach shore m gs cladaigh
    fearacht like, as
    doirt pour
    corcán pot m1
    sceach hedgerows
    sceach ina scornach “frog in his/her throat” “thornbush in his/her throat”
    tom bush, shrub
    crích = críoch limit, boundary f
    coimrí = coimirce protection, guardianship
    dheasódh prepare]
    téidis going téigh???
    cumhúil homesick, lonesome ???
    garrán grove
    leata = leath spread, open wide, perish
    láimhseáil manage, handle
    bréagán toy
    athnuachan renewal
    leicne = leiceann cheek
    tiomsaigh gather up, collect, accumulate
    tiomsófaí would be gathered cond. aut.
    méiríní foxglove
    iontach wonderfull
    feartach burial mound
    úr fresh
    cluana = cluain meadow; deception, persuasion
    síoraíocht eternity
    i ngrua chúthail na hógmhná in shy cheeks of young women
    uanach foamy, frothing
    sceiche = sceach hawthorn
    gile whiteness, fairness, gladness
    ceannaghaidh feature of face
    tláth soft
    garlach child, kid, brat m gs npl garlaigh
    falach = folach hiding
    falach bhíog hide and seek
    iothlainn haggard, rickyard, stackyard
    gealgháire pleasant, radiant; smile
    chloig aoibhnis hours of delight
    éagsúla different
    dreimire ladder
    tarraingt pull, tug, drag, extraction
    cogar whisper
    cásmhar caring
    suirí courting, courtship
    éalú escape
    cúlráid secluded place
    bóithrín lane
    geoladh gaoithe light wind
    gann scarce, thin, meager
    bliochtán = bleachtán
    bainne bó bliochtáin milk cows

  5. Ach tá criotán an tseanfhir ag dul in ainseal. Tá cnámha an fhir óig ag spadadh.
    Tá an ramallae liath ag folcadh an óir i bhfolt na mná. Tá fionn mar ghlae nathar
    ag múchadh rosc an linbh. Tá ceisniú agus ceasacht á dtabhairt ar aoibheall agus
    ar aeraíl. Tá laige ag cur droim díbeartha ar an neart. Tá éadóchas ag sárú an
    ghrá. Tá an scaoilteog á fuáil don phluideog, agus an uaigh don chliabhán. Tá an
    beo ag tabhairt a dheachú don mharbh …

    criotán = creatachán weak/emaciated creature
    dul in ainseal became chronic
    spaid dull, sodden, sluggish
    ramallae slime
    folcadh bathing
    óir gold
    folt hair [of head], locks, tresses
    fionn white, bright, clear; blond
    glae sticky, gluey; slime
    nathair snake, serpent f
    múchadh smothering, suffocation
    rosc eye
    leanbh child gs linbh
    ceasnúil complaining, querulous
    ceasacht complaining, grumbling
    á dtabhairt ar taking the place
    aoibheall gambolling, gadding
    aeraíl = aeracht airiness, gaiety
    laige weakness
    díbirt banishment, expulsion gs díbeartha
    ag cur droim díbeartha driving out
    neart strength, force, power m gs nirt
    éadóchas despair
    saraigh violate, infringe, overcome
    scaoilteog shroud
    fuáil sewing, stitching
    pluideog small blanket
    uaigh grave
    cliabhán cradle
    deachú tithe 10th

  6. Is mise Stoc na Cille. Éistear le mo ghlór! Caithfear éisteacht…

    Éistear le mo ghlór! Let my voice be heard!
    Caithfear éisteach It must be listened to


Earrach 1944: Bás Sheáinín Liam

  • Caitríona Pháidín: Cé thú féin? An tú bean mo mhic? Cé thú féin?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Seáinín Liam a thugaidís orm san áit a d’fhág mé. An croí, a Chaitríona.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Seáinín Liam! Cén sórt sochraide a bhí orm a Sheáinín?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Sochraide? An croí, a Chaitríona. Bhí mé i gcoinne an phinsin.
    Dheamhan mogal a d’airigh mé. D’ól mé braon tae agus síos liom sa ngarraí le cliabh
    feamainne. Agus nuair a bhí mé dhá leagan díom, bhain mé stangadh beag as mo
    dhroim agus níor fhan puth den anáil agam. An croí. Is olc é an croí. Croí fabhtach!

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Ag an diabhal go raibh do chroí!

  • Seáinín Liam: Cén bhrí ach bhí an-aimsir ann le fada.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Aimsir! Am! Sin dhá rud nach gcuirfidh aon imní ort anseo, a
    Sheáinin.

    -An raibh sochraide mhór orm?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: -Ó, sochraide bhreá mhór!

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Sochraide bhreá mhór a deir tú!
    -Cén altóir a bhí orm?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: -Altóir bhreá mhór! Bhí altóir mhór ar Pheadar an ósta agus ar
    Shiobhán an tSiopa, agus ar Mhairéad Phroinsiais agus ar Chite …!

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Tá a fhios agam! Ach cén altóir a bhí ormsa – ar Chaitríona
    Pháidín? Seacht bpunt dhéag? Sé phunt dhéag? Nó cheithre phunt dhéag?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Deich bpunt dó dhéag.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Deich bpunt?

  • Seáinín Liam: Deich bpunt! Deich bpunt, a Chaitríona! An Croí …

  • Caitríona Pháidín: Lomán agus léan ar do chroí! Anois, a Sheáinín, a raibh lucht an
    tsléibhe ann?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Níor chuala siad é. An croí. Croí fabhtach.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Faraoir géar deacrach gan do chroí ina mheall nimhe agus é a
    bheith i mbéal cléibhe Neil. Cén sórt cónra a chuaigh orm?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: An chónra ab fhearr tigh Thaidhg. Trí leathbhairille pórtair agus scáird
    phoitín. D’ól mé dhá mhuigín déag an oíche sin. Tar éis a raibh d chion agus de mheas
    agam ort, a Chaitríona, ní bheadh baol orm an méid sin a ól dá mbeadh a fhios agam go
    raibh an croí fabhtach

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Níor chuala tú tada faoi Phádraig ag rá go gcuirfeadh sé in áit ar
    bith eile sa reilig mé?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Ní fhágfaí gan cur thú, a Chaitríona ba chuma cén t-ól a bhí ann.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Is tú an cluasachán is mo dá dtáinig ó d’ith Ámh an t-úll.

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Bhí Pádraig le thú a chur ar Áit an Phuint ach séard a dúirt Neil go
    raibh Áit na Cúig Déag sách maith ag aon duine.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: An raicleach! Bhí sí ag an teach mar sin?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Bhí, ó bhí sí! “B’ait an rúpálaí oibre í Caitríona Neil”, a dúirt mé féin léi.

    “B’ait”, a deir sí, “Ach ní raibh si chomh glan le duine eile.”

    “Féach chomh salach a deir sí leis an scaoilteoig sin!”

    “Nach mór an náire í!”

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: A Mhuire Mhór go deo! Bean mo mhic nó na gasúir a shalaigh iad.
    Sin nó an dream a leag amach mé. Cé leag amach mé, a Sheáinin?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Iníon Nóra Sheáin agus Neil. Chuaigh fios ar Cháit bheag agus ar Bhid
    Shorcha ach ní thiocfadh siad.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Ag súdaireacht i ndiaidh óil a bhíos Bid Shorcha. Ní chloisfidh tú
    aon racht uaithi nó go mbeidh ionlaois phocaide istigh aici. Caoinfidh sí go breá
    bogúrach ansin. An raicleach!

    Ach beidh éilitheacht uirthi ach a dteaga sí anseo. An raibh Neil ag sioscadh leis an
    sagart ar an tsochraide?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Ní raibh an sagart ar chor ar bith ann. Is ar shochraide a chol ceathar
    Shiobhán an tSiopa a bhí sé. Ach las sé ocht gcoinneal ar an tomhartha.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Sin rud nach raibh ar aon chorp cheana.

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Marach bur mhúch ceann acu … an smál, a Chaitríona.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Níor chuala tú go ndúirt Pádraig tada faoi chrois a chur orm?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Crois nua ghlan de ghlas-chloich an oileáin, a Chaitríona.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: -Go gairid?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: -Go gairid muise!

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Agus bean mo mhic?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Bean mo mhic? Níl raibh aon bhean ag mo mhac a Chaitríona agus
    séard a dúirt mé leis nárbh fhearr dó rud a dhéanfadh sé … !

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Ná dul ag an dochtúir lena chroí, a Sheáinín, ar fhaoitíos gur thóg
    sé an galar uaitse. Bean mo mhic! Iníon Nóra Sheáinín?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Ó, Iníon Nóra Sheáinín! Meath-thinn!

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Bhí fhios agam féin an méid sin. Ar chuala tú aon chaint faoi
    Bhaba?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Ní dhearna sí aon uachta fós ach tá na mná rialta thart síos faoin tír leis
    an ngearrchaile is sine sin ag Pádraig.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Máirín?

  • Seáinín Liam: Sea, lena tabhairt leo agus le Máistreás scoile a dhéanamh di ach a
    mbeidh a díol foghlaim uirthi.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Go saolaí Dia í! Bhí an-tóir aici ar na leabhra i gcónaí! Is sásamh
    breá ar Neil é.

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Ní raibh Neil chomh maith riamh agus a bhí sí an lá ar cuireadh thú, a
    Chaitríona.

    <!–

    –>

  • Caitríona Pháidín: Crap leat, a shean-bhrogúis! Tú féin agus do shean-chroí lofa! Síos
    leat ar Áit na Leathghine. Is ann is córa duit!

    <!–

    –>

  • Máistir Mór: Cé thú féin?

  • Seáinín Liam: -An té a bhfuil croí fabhtach aige.

    <!–

    –>

  • Máistir Mór: -Ah, Seáinín Liam! ‘Sheáinín, cén chaoi bhfuil sí féin? An mháistreás,
    cén chaoi bhfuil sí?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Ní fhaca mé chomh maith riamh í agus atá sí a mháistir. An bhfuil a
    fhios agat gur in aois na hóige atá sí ag dul. Caithfeadh sé go bhfuil croí folláin aici, a
    Mháistir.

    <!–

    –>

  • Máistir Mór: Bhíodh daoine ag caint. An mbíonn sé sa teach?

    <!–

    –>

  • Seáinín Liam: Nach ndeireann chuile dhuine sa tír nach bhfágann Bileachaí an Phósta
    an teach agat chor ar bith, a Mháistir.

    <!–

    –>

  • Máistir Mór: I mo theach?

  • Seáinín Liam: Cen bhrí ach sa scoil, tugann sé na litreacha do na gasúir agus teann sé
    féin agus an Mháistreás amach sa hall ag comhrá. Ach níl a fhois agat é ná an leath, a
    Mháistir. Ach bhí rud ar m’aire-sa. Níor fhan puth de m’anáil agam. An croí, a Mháistir,
    an croí.

    <!–

    –>

  • Máistir Mór: Ó, an raibléara!

    <!–

    –>

<!–

–>

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.