Tag Archives: irish

Rang Gaeilge, 28ú lá Mí na Bealtaine 2024

Athair

Father
  • Cén chaoi a mbeadh a fhios agamsa céard a dhéanfainn—th’éis dom é a inseacht dó—mar nach bhfaca mé m’athair ag caoineadh cheana ariamh. Ariamh! Fiú nuair a maraíodh mo mháthair sa timpiste naoi mí roimhe sin, deoir níor chaoin sé, go bhfios domsa. Táim cinnte nár chaoin mar ba mise a tharraing an drochscéal chuige. Is ba mé freisin a bhí ina fhochair i rith an ama ar fad: lnethanta bacacha úd na sochraide. Níor leagadh aon chúram eile ormsa ach amháin fanacht leis. Ba iad a chuid deartháireacha agus deartháireacha mo mháthar—mo chuid uncaileachaí—a d’iompair an chónra agus a rinne na socruithe sochraide. Ba iad comharsana an bhaile, le treoir ó mo chuid deirfiúracha, a choinnigh stiúir éicint ar chúrsaí timpeall an tí, Sórt tuiscint a bhí ann—cé nár dúradh amach díreach é, gur mise ab fhearr fanacht taobh le m’athair, óir ba mé ab óige: an t-aon duine a bhíodh sa mbaile ó cheann ceann na bliana.

    How would I know what to do — after I had told him—as I had never seen my father cry before. Never! Even when my mother was killed in the accident nine months before, he didn’t cry a tear, as far as I know. I’m sure he didn’t cry because I was the one who brought him the bad news. I was also near him during the whole time: those halting days of the funeral. No other responsibilty was laid upon me except to wait for him. His brothers and my mother’s brothers—my uncles—carried the coffin and made the funeral arrangements. It was the neighbors of the town, with guidance from my sisters, who kept some direction on matters around the house, It was sort of an understanding – although it was not said out loud directly, that I was the best to stay with my father, for I was the youngest: the only person who had been at home from the beginning of the year.

    inseacht = insint Relation, narration, utterance; version f
    fochair Nearness, proximity
    bacach Lame; Halting, imperfect

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 3ú lá Mí na Bealtaine 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • Thit tost uirthi agus chuardaigh a súile corp Burr. Bhí sé clúdaithe anois ag ceann de sheolta canbháis stainnín Ghobnait.

    ‘Bhi a fhios agam riamh nach raibh grá buan daingean aige dom. Níor bhain sin lena nádúr. Thuigeas go mbeadh airgead de dhíth air, airgead mór nárbh fhéidir a thuilleamh le scileanna dochtúra, fiú dá mbeidís aige. Thit othar saibhir dá chuid i ngrá leis. Bhí sí cheana féin ar bhruinnibh [dative] an bháis. Mholas do Hildebrandt í a phósadh.’

    ‘Nach mbeifeá féin ag fáil bháis den éad,’ a d’fhiafraigh Gobnait.

    She fell silent and her eyes searched Burr’s body. It was now covered by one of Gobnait’s tin/waxed canvas sails.

    ‘I have always known that he did not have a strong enduring love for me. That was not his nature. You understand he would be in want of money, a lot of money that could not be earned with the skills of a doctor, even if he had them. A wealthy patient of his fell in love with him. She was already on the brink of death. Hildebrandt proposed to marry her.’

    ‘Wouldn’t you yourself be dying from jealousy,’ asked Gobnait.

    buan Enduring, permanent
    daingean Fortified, solid; strong, secure

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 26ú lá na Márta 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • Faoin am seo, bhí an Duinníneach imithe i dtaithí ar thaoide na n-imeachtaí ar an mbaile. Bheadh daoine ag bogadh síos go Teach an Chaidéil Uisce anois, féachaint an mbeadh aithne acu ar éinne den dream úr a bheadh tagtha isteach ar na cóisti. Chruinnigh Burr agus Laetetia chun imeachta. Ní raibh Gobnait fillte ó sheomra na mban. Lig an Duinníneach chun siúil iad agus nuair a bhí an áit socair arís agus an pianódóir ag iarraidh daoine a spreagadh chun válsa a dhéanamh, shuigh sé taobh le hEllie agus an buachaill rua agus lig sé osna.

    By this time, Dineen had become accustomed to the tide of events in the town. People would be moving down to the House of the Water Pump now, to see if they knew any of the new people to came in on the coaches. Burr and Laetetia assembled for departure. Gobnait had not returned from the women’s room. Dineen let them go and when the place was calm again and the pianist was trying to encourage people to waltz, he sat beside to Ellie and the red-headced boy and let out a sigh.

    taithí Frequentation, resort; Habit; practice, experience
    taoide tide; time, spell f
    imeacht Going, departure; … Course, passage m
    caidéal pump m gs npl caidéil
    dream Body of people; group, tribe, set; some m
    cóiste Coach; carriage m
    cruinnigh Gather; Assemble; collect; Draw together
    spreagadh Urging, incitement; incentive, encouragement; excitation, stimulus m

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 30ú lá mí Eanáir 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • Tháinig deireadh leis an seisiún pianó. D’éirigh an bhean bheag dhubh, chuaigh sí caol direach chuig Burr agus sheas sí taobh leis, go sealbhach.

    ‘Nach í an óinseach í, a croí a bheith amuigh ar dhearna mar sin aici?’ arsa Gobnait. ‘Fan ansin, a Dhuinnínigh, agus tabhair aire do mo chuid balcaisí.’

    D’fhág Gobnait a cuid cniotála ar ghlúin an Duinnínigh agus chas sí i dtreo na ndaoine a bhí seasta thart ar an bpianó.

    The piano session ended. The little black haired woman got up, went straight to Burr and stood next to him, possessively.

    ‘Isn’t she the fool, her heart being out on her palm like that?’ said Gobnait. ‘Stay there, Dineen, and take care of my garments.’

    Gobnait left her knitting on Dineen’s knee and turned towards the people standing around the piano.

    caol díreach straight [motion]
    sealbhach possessive
    balcais Clout, rag; garment f

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 9ú lá mí Eanáir 2024

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • ‘B’fhéidir go gcasfaidh bean a dhiongbhála air an uair seo,’ arsa an Duinníneach, mar a dhéanfadh iascaire agus cuil á cur amach ar an domhain aige.

    ‘Bhuel, a Athair, tá’s agat go bhfuil sé ráite nach bhfuil leigheas ar an mbás, ach pósadh arís.

    Gairmeadh isteach i seomra an dochtúra Duinníneach agus an nath sin le meabhrú aige.

    ‘Maybe the woman who is his match will meet him this time,’ said Dineen as a fisherman would do when he casts a fly out into the world.

    ‘Well, Father, you know it has been said that there is no cure for death, but marriage again.’

    Dineen was called into the Doctor’s room with that saying to meditate on.

    diongbháil Match, equal f diongbhála
    cuil fly
    tá’s agat = tá fios agat you know
    gair call v p aut gaireadh
    nath Proverbial saying, adage; epigram; saw, tag m

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 28ú lá Mí na Samhna 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • “Níl… ‘

    Bhí Mrs. Hudson ag faire amach don Dr. Bhatson agus don Duinníneach agus d’fháiltigh sí rompu le geallúint go mbeadh muifíní don tae.

    ”Bhfuil sé féin istigh?’ arsa Watson.

    “Tá. Agus é chomh sásta lena bhfaca tú riamh, ag ól a phíopa os comhair na tine agus ag gáiri ó am go chéile.’

    ‘Caithfidh gur aimsigh sé tuairisc bháis George Tavistock, mar sin,’ arsa an Duinníneach. ‘Agus san aige, ba leor, mar mhéar eolais dó, gur iarras air é.”

    ‘No…’
    Mrs. Hudson watching for Dr. Watson and Dineen and she welcomed them with the promise of muffins for tea.

    ‘Is himself inside?’ said Watson.

    ‘Yes. And he was as happy as you ever saw, smoking his pipe in front of the fire and laughing from time to time.’

    ‘Then it must be that he must have found an account of George Tavistock’s death,’ said Dineen, ‘And having that, it was enough, as a marker of knowledge for him, that he had asked for.’

    fáiltigh welcome
    geallúint = gealltanas promise n

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 24ú lá na Mí Dheireadh Fómhair 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • D’fhag sé slan ag Mrs. Brown. Ghairm sé Greta i leataoibh agus, ar seisean:

    “Cá bhfaighinn seoladh an tiarna talún?”

    ‘Leabhar na seoltaí — an leabhar dearg, sa halla.’

    ‘Breathnaímis air anois.’

    ‘Cogar, a Ghreta,’ ar seisean ar ball agus an Dochtúir Bhatson imithe amach an doras tosaigh, ‘tá sé in am agat post eile a lorg. Ní rófhada go mbeidh caint ar an teach seo mar theach ar deineadh beirt a dhúnmharú ann.’

    ‘Ar mharaigh seisean iad?”

    He said goodbye to Mrs. Brown. He called Greta aside and said:

    ‘Where can I find the landlady’s address??’

    ‘Address book — the red book, in the hall.’

    ‘Let’s look at it now.’

    ‘Whisper, Greta,’ he said at once as Doctor Watson went out the front door, “it’s time you looked for another job. It won’t be too long before this house will be talked about as a house where two people were murdered.

    ‘Did he kill them?’

    gairm call
    seoladh Sailing, sail;

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 28ú lá na Mí Mheán Fómhair 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)
  • ‘Dódó, a Bhatson. An féidir leat a bhfuil scríofa faoi a Iéamh?”

    ‘J.T. Tavistock,‘ arsa Bhatson.

    “Tavistock ainm an tiarna talún,’ arsa Greta.

    ‘Is dócha gur chuir an tiarna talún troscán éigin agus maisiúcháin áirithe ar fail don tionónta,’ arsa Bhatson.

    ‘Dodo, Watson. Can you read what is written about it?’

    ‘J.T. Tavistock,’ said Watson.

    ‘Tavistock is the name of the landlord,’ said Greta.

    ‘The landlord probably made some furniture and certain decorations available to the tenant,’ said Watson.

    troscán furniture m
    maisiúchán Adornment, decoration, ornamentation m
    áirithe Certainty, surety; Certain quantity; Allotment, portion; Certain, particular f, adj

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 8ú lá na Mí Mheán Fómhair 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna (tuilleadh)

Dineen in Lisdoonvarna (continued)

  • ‘Admhaím go rabhas míshuaimhneach,’ arsa Bhatson.

    “Mná den chineál céanna a mheallann fear ar leith i gcónaí,” arsa de Hoilm. ‘Titeann sé i ngrá le stuaire fhionn, agus stuaire fhionn a mheallfaidh arís é. Thaitin mná easlána le Burr. Taom croí a thug an chéad bhean chun siúil. Taom croí a thug an dara bean chun siúil. Ní chuirfinn féin spéis sa chás, ach bíonn Bhatson cíocrach chun bleachtaireachta.”

    ‘I admit that I was uneasy,’ said Watson.

    ‘Women of the same sort always attract a particular man,’ said Holmes. ‘He falls in love with a handsome blond woman, and a handsome blond woman will attract him again. Burr liked sick women. A heart attack made the first woman go. A heart attack made the second woman go. I myself would not be interested in the case, but Watson is eager to investigate.

    admhaigh Acknowledge, Admit
    míshuaimhneach Uneasy, restless, perturbed
    ar leith apart, separate; several, distinct; remarkable, special
    cineál Kind, species; Class; sort, variety; race; sex m
    stuaire Handsome woman f
    easlán Sick, infirm, invalid
    taom seizure, (heart) attack
    cíocrach Greedy, eager (for food, etc.)

  • Léigh tuilleadh

Rang Gaeilge, 20ú lá Mí na Iúil 2023

Duinnín i Lios Dúin Bhearna

Dineen in Lisdoonvarna

Neamhan … a royston crow, a raven; fury, madness; Nemetona, Neid’s wife Dé Néid,a war-goddess, one of the Mór-ríoghna; cf. badhbh, macha … neamhain deagh, sparks of fire …

deagh = dea good, well
ríogha(i)n = ríon Queen; queenly, noble, lady; fair maiden f pl ríonacha
macha Cattle-field, -yard; Herd m
  • Londain
    Thaitin sé riamh leis an Duinnineach dul go Londain ag tabhairt léachta do cheann éigin de chraobhacha Chonradh na Gaeilge sa chathair sin, D’íocadh an Conradh fiacha taistil. Bhíodh deis aige cúpla lá a chaitheamh ag taighdeadh lámhscríbhinní na Gaeilge i leabharlann Mhúsaem na Breataine agus d’fhaigheadh sé deis, ina léacht, a raibh le rá aige, pé ní é, a rá go neamhbhalbh. Bhiodh rud éigin le rá aige, go neamhbhalbh, i gcónai. An oíche seo, ach go háirithe, i gCraobh Putney de Chonradh na Gaeilge, bhí sé chun a raibh i láthair a chur ar an eolas i dtaobh chúrsai canúna.

    London
    Dineen always liked to go to London to give lectures to one of the branches of the Gaelic League in that city. The league paid the travel expenses. He would have the opportunity to spend a few days researching Irish language manuscripts in the library of the British Museum and he would get an opportunity, in his lecture, to say bluntly whatever he had to say. He would always have something to say, frankly. This night, but in particular, in the Putney branch of the Gaelic League, he was to inform those present about matters of dialect.

    léacht lecture f gs léachta
    craobh branch f pl craobhacha
    íoc pay
    fiach debt(s) m npl fiacha
    taisteal travel m gs taistil
    taighd Poke, probe, root, dig; Research, investigate
    taighde research m gs taighde
    lámhscríbhinn manuscript f
    neamhbhalbh Outspoken, forthright, blunt
    canúint Speech, expression; Vernacular, dialect; Accent, mode of pronunciation f gs canúna
    cúrsa course; matter. circumstance m
  • Léigh tuilleadh