Monday night Irish Class, April 18, 2011

Irish Class, April 18, 2011

Rang Gaeilge, 18ú lá mí Aibreáin 2011

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

Siopalann
Mheiriceá – Aisling an Tomhaltóra!

siopalann shopping mall
aisling vision
tomhaltóir consumer m3 gs tomhaltóra
tairbhe benefit, profit
áisiúlacht convenience
imill = imeall border, edge
talamh ground, earth
tógála building
corraí movement, stir, excitement
deasca dregs, sediment, leaven
ciúine calm, silent, still
bánú whitening
sar before
sar i bhfad shortly
folmha empty
istoíche by night
leithéid like, counterpart, equal
Mealladh Mheiriceá
  • Ach ná bímis gruama inniu. Eitlímis trasna mhá láir Mheiriceá, thar
    Loch Michigan, agus thar stát Wisconsin, agus tuirlingímis i Minneapolis-St. Paul,
    áit a dtabharfaimid cuairt ar an Mall of America! Is cinnte gur chuala tú faoin
    Mall of America cheana. Osclaíodh é ar imeall chathair Mhinneapolis i 1992,
    i bhfobhaile de chois an aerphoirt darb ainm Bloomington, agus nuair
    a osclaíodh é, maíodh gurbh é an tsiopalann ba mhó ar domhan é. Má ba ea,
    ní hé feasta. Tagann sé sa tríú áit anois, taobh thiar de cheann in Edmonton,
    Ceanada, agus de cheann eile i bPennsylvania.

    <!–

    –>

  • Go pearsanta, níl aon ghrá mór agam do na siopalanna seo, ach tá gá
    leo in áiteanna le haeráid ‘mhór-roinneach’ cosúil le Minneapolis, inar féidir
    leis an teocht titim chomh híseal le -30 Celsius sa gheimhreadh agus éirí chomh
    hard le 40 Celsius sa samhradh. I gceachtar cás, b’fhearr liom a bheith faoi
    dhíon an tí!

    <!–

    –>

    go pearsanta personally
    tá gá leo they’re needed
    aeráid climate f2
    mór-roinn continent roinn “part, portion”
    mhór-roinneach continental
    mór-thír mainland
    cosúil le like, resembling
    teocht temperature
    tit fall, decline titim ?
    íseal low
    chomh híseal le -30 Celsius as cold as -30oC chomh X le Y “as X as Y”
    ard high
    ceachtar either
    díon shelter, protection, protect m1, v
    faoi dhíon an tí indoors gs of teach “house”
  • An rud is suntasaí faoin aerphort agus tú ag tuirlingt ann ná
    go bhfuil na comharthaí go léir as Béarla agus Seapáinis. Chuireas ceist
    ag an oifig eolais faoi agus dúrthas liom go dtagann an méid sin turasóirí
    ón tSeapáin ar chuairt go dtí an Mall of America, gur gá comharthaí a bheith
    san aerfort dóibh! Dar fia, níl ach 30 slat idir an t-aerfort agus an Mall of
    America, agus téann busanna speisialta idir an t-aerfort, na hóstáin sa cheantar,
    agus an tsiopalann gach cúig nóiméad. Mar sin, is féidir leat a bheith
    i d’óstán agus bualadh ar aghaidh go dtí an tsiopalann taobh istigh d’uair
    an chloig tar éis tuirlingt duit. Agus go deimhin is gnó mór iad na turasóirí.
    Tagann 40% de chustaiméirí na siopalainne isteach as tíortha eile – 16 mhilliún
    duine sa bhliain! Samhlaigh iad sin go léir ag tabhairt cuairte
    ar an Ilac Centre!

    <!–

    –>

    is suntasaí most remarkable
    tuirlingt descent, landing
    is [copula for large equal clauses]
    comhartha sign m4
    as from, made out of
    Seapáinis Japanese
    cuir put chuireas “I put” (Mun.)
    oifig eolais information desk
    dúrthas it was said
    tar come pres tagann
    méid amount, quantity m4
    turasóirí tourists
    need, requirement
    Dar fia By gum
    slat yard [measure]
    óstáin hotels ??
    ceantar district
    bualadh ar aghaidh head on
    clock clock
    gnó business
    cuairt visit f2
    samlaigh imagine
  • Amaidí, Uisceadán agus Miondíoltóirí

    c. 400,000 m2 atá sa tsiopalann atá chomh mór sin go bhfuil páirc
    téama ina lár, áit a mbeadh fuarán agus suíocháin de ghnáth. Seacht n-acra
    atá sa pháirc, atá téamaithe as an mbealach teilifíse Nickelodeon, agus
    a bhfuil rollchóstóirí, roth mór, agus gach aon rud eile ann a d’fheicfeá
    i bpáirceanna siamsaíochta.

    <!–

    –>

    amaid foolish woman f2
    amaidí razzamatazz
    uisceadán aquarium m1
    miondíoltóir retailer m3
    m2 meter2
    chomh
    téama theme
    fuarán fountain
    suíochán seat, sitting, session
    de ghnáth as a rule
    bealach teilifíse television channel
    d’fheicfeá you would see /dekha:/ 2nd pers cond of feic
    páirceanna siamsaíocht leisure parks [amusement park]
  • Tá uisceadán ann freisin, inár féidir leat siúl 100 méadar trí
    thollán gloine a théann isteach trí uisce an uisceadáin. Os do chionn
    siorcanna agus roic nimhe (stingray); timpeall ort turasóirí ag siúl.
    Bhí sé seo ró-aisteach dom, agus b’éigean dom éalú go tapa!

    <!–

    –>

    inár in which
    síul walk
    trí through
    tollán gloine glass tunnel
    siorc shark m3
    timpeall round
    ró-aisteach too strange
    b’éigean dom I had to
    éalú escape
    tapa quick
  • Tá an tsiopalann chomh mór sin go bhféadfá dearmad a dhéanamh
    ar chuspóir na háite: miondíol. Tá 520 siopa san áit, agus rachfainn
    i mbannaí nach mbeadh 520 i lár chathair Bhaile Átha Cliath. Cibé is mian
    leat a cheapadh ann, beidh siopa ann duit, ó shiopa choirníní go siopa
    d’asarlaithe! Tá siopa amháin nach ndíolann ach Lego! Bhí siopa Éireannach,
    fiú amháin (gan arán sóid, faraor, ach lán le seodra, caipíní speice,
    agus le pictiúirí sléibhte). Gan trácht ar na cuairteoirí,
    tá 12,000 fostaithe sa tsiopalann, idir dhíol agus eile, agus níl sos
    ón gclampar ó oscailt na siopalainne ag a deich ar maidin go ham dúnta ag 9.30i.n.

    <!–

    –>

    go bhféadfá that could
    dearmad forgetfulness, negligence, omission m1
    dearmad a dhéanamh ar forget “make forgetting”
    cuspóir aim
    rachfainn i mbannaí I’d bet
    Cibé is mian leat Whatever you’d wish
    ceap think [here] a cheapadh to find
    coirníní beads
    asarlaí sorcerer, conjurer m4
    fiú amháin even
    fardor alas
    seodra jewelry m4
    caipín cap m4
    speice peaked
    sléibhte of mountains
    Gan trácht ar Not to mention
    cuairteoir visitor, tourist m3
    fostaithe employees
    idir dhíol agus eile both sales and others idir “both” here. Note lenition.
    sos ón gclampa break from the tumult
  • Ach d’imigh sin agus tháinig seo. Agus mé ag fánaíocht timpeall
    na háite, thugas faoi deara suíochán greamaithe den bhalla, 10 méadar
    os cionn an fhlúma sa pháirc siamsaíochta. Ealaíon? Níorbh ea, ach stair.
    Tógadh an tsiopalann millteanach seo ar staid chluiche corr na Minnesota Twins,
    agus sa suíochán sin a thit liathróid Harmon Killibrew, imreoir cáiliúil
    do na Twins, nuair a bhuail sé an Home Run ab fhaide a bhuail sé ariamh.
    Go deimhin, 160 méadar uaidh, sa pháirc siamsaíochta chéanna,
    bhí Home Plate na staide san urlár, ónar bhuail Killibrew a bhuille cháiliúil.
    Tá a stáisiún traenach féin ag an tsiopalann. Gan rud ar bith ceannaithe againn,
    agus muid traochta, d’imíomar ar thraein go dtí chathair Mhinneapolis.
    Scéal eile é sin, agus tabharfaidh mé duit é an chéad iarraidh eile.

    <!–

    –>

    fan wait, stay, remain
    fán straying, wandering m1
    ag fánaíocht wandering
    timpeall round, around followed by gen
    thugas faoi deara I noticed
    greamaithe den stuck to
    flúma flume
    ealaín art, science, skill, craft f2 npl íona, gpl íon
    tóg raise, build
    millteanach massive
    staid stadium
    cluiche game
    cluiche corr baseball
    a thit fell
    liathróid ball f2
    imreoir player
    cáiliúil famous
    ariamh never
    uaidh from it
    céanna very, same
    bhuille hit
    traochta exhausted
  • Agus dea-nuacht do thomhaltóirí Mhinnesota – seans maith go mbainfidh
    an Mall of America an chéad áit amach arís i gceannasaíocht na siopalainne –
    táthar ag beartú ‘Mall of America – Céim a Dó.’ Deirtear go dtosóidh an tógáil
    i mbliana.

    <!–

    –>

    dea-nuacht good news
    ceannasaíocht league
    táthar it is pres aut of
    beartú plan
    céim step, degree
    i mbliana this year

A few surviving datives

nominative English genitive dative
Éire Ireland Éireann Éirinn f
cíall sense, sanity, perception, meaning céille céill f2
bean woman mná mnaoi

Cé acu an duine is fearr? Which of them is tha best person /k’e akəb/
fear grinn comedian note the genitive

Copula: Past and conditional

  • Past and conditional forms are the same. You need to use the context.

  • Summary
    Present/Future Past/Conditional
    Statement is ba
    Negative níor
    Question an ar
    Negative Question nach nár
  • Followed by consonants

    Following consonants are lenited. Recall that a lenited f followed by a vowel is treated like a
    vowel. See below.

    Ba bhanaltra í. She was a nurse.
    Níor shagart é. He was not a priest.
    Ar dhoctúir í? Was she a doctor?
    Nár gharda é? Wasn’t he a policeman>?
  • Followed by vowels, or by fh + vowel
    • Ba → B’
    • Níor → Niorbh
    • Ar → Arbh
    • Nár → Narbh

    The bh is always pronounced slender /v’/, even though the vowels are broad.

    B’aisteoir é. He was an actor.
    Níorbh aisteoir é. He was not an actor.
    Arbh aisteoir é? Was he an actor?
    Nárbh aisteoir é? Wasn’t he an actor?

    Also B’fhearr liom, b’fhéidir, 7rl

  • With pronouns
    • No inserted h‘s
    • é, í, iad: Same bh pattern as above
    • With these pronouns ba is not contracted. There is a tendency in speech to
      slip in a little /y/ consonant, so Ba é sounds like Ba dhé….
    • Ar dhochtúir í? Níorbh ea. / Ba ea. Was she a doctor? She was not. / She was.
      Nárbh é Charlie Sheen an t-aisteoir sin? Ba é. / Níorbh é. Wasn’t Charlie Sheen that actor?
      He was. / He was not.
      Nárbh aisteoir é Charlie Sheen? Ba ea! Wasn’t Charlie Sheen an actor? He was!
      Nárbh é Charlie Sheen an t-aisteoir? Níorbh é. Wasn’t Charlie Sheen the actor? He was not.
      Arbh é Pluto an madra? Ba é. Was Pluto the dog? He was.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.