Irish Class, December 6, 2010

Rang Gaeilge, 6ú lá Mí na Nollag 2010

<!–

Fadas: áéíóúÁÉÍÓÚ

–>

<!–

–>

Scéal Grinn
An Fear A Bhí i gCónaí Faoi Dheifre Agus Ar Deireadh

1. Más ag éirí ar maidin é, bhí an mhaidin caite. Bhíodh sé ag gabháil in aimhréití ina cheirteach, ar mhéad
   is bhí de dheifre air á gcur air. Ag dul amach chuig a chuid oibre dó, bhí sé ina rith, ach bhí
   se mall. Ar theacht chun an bhaile san oíche dó, bhí sé ina rith, ach bhí sé déanach ins an oíche.
   Ba chuma cén áit a mbeadh sé ag gabháil, bhí sé ina rith agus é i gcónaí i ndiaidh na codach eile. Ag
   gabháil chun aifrinn ná chun aonaigh, bhí sé i gcónai faoi dheifre agus i gcónaí ar deireadh.

   <!–

   –>

   más	buttock, ham, thigh	[not here]
   más		= má
   éirigh	rise, grow, become
   caith	wear (out), consume, spend, throw, cast, shoot	va caite
   gabh	take, capture, catch, untake, go	vn gabháil
   ag gabháil	going around
   aimhréití	entangled, dishevelled	=aimréidh
   ceirteach	ragged clothes
   Tá deifir orm.	I am late.	being late is “on” someone
   á gcur air	putting them [the ragged clothes] on	=getting dressed
   Ag dul amach chuig a chuid oibre dó	As he was going to work
   mall	slow, late
   tar	come	vn teacht theacht “came” [Donegal past?]
   dó	to him	← do
   déanach	last, final, late
   ins an	in	older form of i
   ar a mhéadh	at the most
   cuid	portion	gs coda, codach [Don.]
   Aifreann	mass	m1
   aonach	fair	g aonaigh

2. Bhí dúil san ól aige. D’óladh sé agus luíodh sé amuigh agus chodlaíodh sé amuigh. Oíche
   amháin dá raibh sé ag teacht ó aonach, thit sé ar thaobh an bhealaigh agus thit sé ina chnap codlata.
   Casadh saor crainn air a bhí ag teacht chun an bhaile i ndiaidh a lá oibre agus níl sé de ghnás ins an áit
   s’againne fear meisce a fhágáil ina luighe ina chodladh amuigh. Bheirtear fá theach é.

   dúil	hope, desire, expectation
   D’óladh sé	he would drink
   luigh	settle,lean lie
   amuigh	out
   codail	sleep
   luíodh sé amuigh agus chodlaíodh sé amuigh	lay down outside and slept outside
   Oíche amháin	one night
   dá	for his	← do/de + a
   dá raibh sé ag teacht ó aonach	as he was coming home from the fair
   tit	fall, decline, collaps
   bealach	way, road, path	m1
   cnap	heap, lump
   codladh	sleep	n gs codlata cnap codlata “heap of sleep”
   saor	free, independent, cheap, craftsman
   cas	twist, turn
   cas … ar	meet
   crann	tree, mast, pole	m1
   saor crainn	carpenter
   Casadh saor crainn air a bhí ag teacht chun an bhaile i ndiaidh a lá oibre	A carpenter met him on his way home after his day of work
   gnás	haunt, resort, lair, custom
   níl sé de ghnás ins an áit s’againne	It is not the custom in this place of ours
   meisce	drunk
   fág	leave, grant, suppose	vn fágáil
   luigh	settle, lean, incline	vn luí, luighe
   fá	about	Don.
   beir	bear, give birth to, bring, take, catch	Bheirtear cond. aut. “would be brought”
   Bheirtear fá theach é.	He would be carried home.

3. Chaith sé ar a dhroim é agus d’iompair sé é go dtí an áit a mbíodh sé ag obair. Ní raibh
   fairsingeach ina theach cónaithe aige dó. Thug sé isteach é agus d’fhág sé sínte i gcónair é. Bhí sé
   sábháilte ansin. Ba seo an obair a bhíodh aige, ag deanamh cónrach, agus bhí moll mór acu istigh
   anseo sa teach aige. Chuir sé an glas ar an doras agus bhog sé leis chun an bhaile.

   caith	wear (out), consume, spend, throw, cast, shoot
   droim	back
   Chaith sé ar a dhroim é	He threw him on his back
   iompair	carry, transport, support
   an áit a mbíodh sé ag obair	the place where he used to work	biodh past hab
   fairsinge	width, extent	fairsingeach Don.
   cónaitheoir	resident	m3
   dó	to/for him	← do
   Ní raibh fairsingeach ina theach cónaithe aige dó	He did not have room in his dwelling place for him.
   fág	leave, grant, suppose	vn fágáil
   tabhair	give, grant, take, bring, cause	p thug
   sín	stretch, hold out, lengthen, extent
   cónaí	dwelling, residence
   conair	path, passage
   cónair, cónra	coffin	g cónrach
   sábháilte	safe
   Ba seo an obair a bhíodh aige	That was the work he had	[he was making coffins]
   cónra	coffin
   moll	heap, large amount
   acu	at them, they had	← ag
   glas	lock	faoi ghlas “under lock”
   Chuir sé an glas ar an doras	He put the lock on the door
   bog	soften, loose, move (witb le)
   chun	to, towards

4. Nuair a mhuscail mo dhuine, bhí an lá geal. D’amharc sé. D’éirigh sé aniar. Bhi sé ina luighe i
   gcónair. D’éirigh sé amach agus d’amharc sé fá dtaobh dó agus ní raibh le feiceáil aige ach cónracha
   uilig. Thóg sé an clár den cheann a bhí in aice leis. Ar ndóighe, ní raibh aon duine inti. Thóg sé an clár
   den dara ceann. Ní raibh aon duine ansin. Níor fhág sé aon chónair sa teach nár thóg sé an clár daoithe,
   ach bhí siad uilig folamh.

   Nuair a mhuscail mo dhuine	When my man awoke
   muscail	wake, awake
   geal	bright
   amharc	look	v
   aniar	from the west
   D’éirigh sé aniar	He sat up
   luigh	settle, lean, inclie
   cónair	coffin
   Bhi sé ina luighe i gcónair	He was lieing in a coffin
   fá	about	Don.
   fá dtaobh dó	about him	/fa:du:do:/ (Don.)
   feic	see	vn feiceáil
   ní raibh le feiceáil aige ach cónracha uilig	nothing to be seen but all [those] coffins
   cónrach
   tóg	lift, raise, take up
   clár	board, table, lid
   Thóg sé an clár den cheann a bhí in aice leis.	He raised the lid of the one that was next to him.
   Ar ndóigh	of course
   inti	in it	f
   ní raibh aon duine inti	no one was in it
   dara	second, next
   den dara ceann	of the second one
   daoite	from, off, of	= de
   uilig	all, every	= uile
   folamh	empty

5. ‘Is fíor é,’ ar seisean, ‘go raibh mé i gcónaí faoi dheifre agus i gcónaí ar deireadh. Tá mé mall ag
   breithiúnas Dé.’

   fíor	figure, form, image
   Is fíor é	it is true
   ar seisean	he said	emph
   mall	slow late
   breithiúnas	judgment

<!–

–>